سبب اين بوده است كه گويا وزير مختار انگليس در يك مسئلهء سياسى - كه بر ما پوشيده است - به جناب صدر اعظم به طور بىاحترامى جواب داده بود . ايشان هم مطلب را به عرض همايونى رسانيده از طرف قرين الشرف ملوكانه همان ساعت حكم مؤكد به عهدهء جناب وزير امور خارجه شرف صدور يافت كه به لندن به واسطهء تلگراف خبر بدهد كه بايد در ظرف يك هفته سفير خودشان را عزل و احضار لندن كرده ، تنبيه نمايند . و گرنه لشكر ايران تا دو هفتهء ديگر به سوى هرات در حركت آمده تسخير تمامى هندوستان را پيشنهاد همت خواهد ساخت . همان روز به حضرت و الا ظل السلطان حكم تلگرافى داده شد كه اردوى چهارم تا دو هفتهء ديگر با مهمات مقتضيه آمادهء حركت به سوى بندر ابى شهر [ بوشهر ] باشد . به علاوهء اين‌ها ، در بيست و چهارم ربيع الاول ، رسم عرض لشكرى در شهر پايتخت ترتيب يافت ، كه ديدنى بود . اردوى همايون خاصه و ساير لشكريان حاضر ركاب ، كه سواره و پياده و توپچى قريب پنجاه هزار نفر بودند ، در ميدان مشق چنان به چستى و چالاكى به اجراى « مانور » پرداختند كه موجب مزيد حيرت و تعجب خودى و بيگانه گرديد . قبلهء عالم خود به نفس نفيس همايونى فرمان مىدادند . خلاصه معركه بود . نايب السلطنه وزير جنگ مثل يك نفر سرهنگ اين طرف و آن طرف مىدويد . از كثرت گرد و غبار كه به رويش نشسته بود كسش نمىشناخت . از دود توپ‌هاى گردون شكوه روى هوا تيرگى گرفته ، پرتو خورشيد به زمين نمىتابيد . بارى ، آن روز جواب تلگراف از لندن رسيد ولى نمىدانم چه بود ! اين‌قدر هست كه وزير مختار آلمان واسطه و ميانجى شد . از خود اعلاحضرت ايمپراتور آلمان نيز تلگرافنامهء مخصوص به قبلهء عالم رسيد كه : از اعلاحضرت همايونى ، به اقتضاى مودت كامله كه در ميان است ، خواهشمندم كه عنايت شاهانه را در باب نگاهدارى صلح و صلاح عمومى منظور و مبذول فرمايند . زيرا كه به ضمير پاك همايونى پوشيده نيست كه امروز هرگاه در يك طرف دنيا صداى توپى بلند شود جنگ عمومى عالم را فراخواهد گرفت . چه پوليتيك دولت‌ها به هم بسته است . در آن صورت ، هرج و مرج در كار روزگار پديد آمده بنيان تجارت مملكت‌ها كه سبب تعيش بندگان خداست زير و زبر خواهد شد . من به حكم دوستى با آن پادشاه دل‌آگاه نمىخواهم كه سبب ظهور اين جنگ دولت عليهء ايران شود . متوقع‌ام از كردهء آن سفير بىتدبير درگذرند . لهذا