محمد ربيع بن محمد ابراهيم

پيشگفتار 4

سفينه سليمانى ( سفرنامه سفير ايران به سيام ) ( فارسى )

ظاهرا اين نسخه در حوالى سال 1323 شمسى بوسيله شيخ احمد بيان اصفهانى به كتابخانه ملك عرضه شده و به قيمت 4 يا 5 تومان خريدارى گرديده است . متأسفانه با مقابله دو نسخه معلوم گرديد كه چون نسخه ملك ابتدا به صورت اوراق جدا از يكديگر خريدارى شده بوده است با كمال بىدقتى و بدون مراعات تسلسل منطقى صفحات در كتابخانه صحافى گرديده است . بدينمعنى كه مثلا ابتداى نسخه از اواسط صفحه 46 نسخه بريتانيا شروع مىشود و صفحه پايان آن نيز به اواخر صفحه 39 خاتمه مىيابد . علاوه بر اين آشفتگى كه كار مقابله را مشكل ميسازد رويهمرفته نسخه ملك تقريبا فاقد 1700 سطر از مطالب نسخه بريتانيا مىباشد . از طرف ديگر نسخه ملك در اغلب موارد كلماتى را از قلم انداخته و لغات نامأنوس را بدون نقطه يا اعراب آورده است و علاوه بر اغلاط موجود در نسخه بريتانيا كه عينا تكرار شده اغلاط جديدى هم بر آنها اضافه گرديده تا جائى كه اين فكر بخاطر خطور مىنمايد كه شايد نسخه ملك از روى نسخه بريتانيا استنساخ شده باشد . در هر صورت مقابله دو نسخه كمكى به روشن كردن معضلات ننمود و براى تصحيح متن و حل مشكلات از منابع و مآخذى استفاده گرديد كه در حواشى و تعليقات نام آنها ذكر شده است . خوشبختانه سفر هيأت نمايندگى ايران در فاصله كوتاهى بين دو سفارت لوئى 14 به دربار سيام صورت گرفته و وقايع نگارانيكه همراه سفراى فرانسه بوده‌اند يادداشتها و سفرنامه‌هائى از خود باقى گذارده‌اند كه در امر تحشيه بسيار ارزنده مىباشد و از آنها بهره‌ور گرديد . علاوه بر اين از نوشته‌هاى مسافران و يا نمايندگان شركتهاى اروپائى مخصوصا انگليسى و هلندى نيز كه بعد از پرتغاليها راه خود را به مشرق زمين و خاور دور باز كرده بودند براى تهيه حواشى و تعليقات استفاده گرديد و در هر مورد به آنها هم اشاره شده است .