عبد الرضا سالار بهزادى

373

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

( 40 ) - اصل : مرقم . ( 41 ) - كذا در اصل . ( 42 ) - ظاهرا منظور از « آنجاها » بلوچستان است . ( 43 ) - كذا در اصل ظاهرا سهو القلم كلمهء « داريد » بعد از « حكومت بلوچستان » افتاده است . ( 44 ) - يا شايد « صورت » بايد خوانده شود ؟ ( 45 ) - كذا در اصل . ( 46 ) - يك كلمه خوانده نشد . شايد « صاده » ( ساده ) ؟ ( 47 ) - يك كلمه خوانده نشد بدست ؟ ( 48 ) - منظور فيروز ميرزا فرمانفرما پسر عباس ميرزا نايب السلطنه و پدر عبد الحميد ميرزا ناصر الدوله فرمانفرما و عبد الحسين ميرزا سالار لشكر فرمانفرماست . ( 49 ) - اصل : بنده‌گى . ( 50 ) - منظور امين السلطان على اصغر خان است كه در اين تاريخ - احتمال قريب به يقين 1307 ه . ق . - هنوز صدراعظم نشده بود و « وزير اعظم » خوانده مىشد . امين السلطان در 1309 صدارت عظمى يافت و در سلطنت مظفر الدينشاه پس از آنكه از منصب صدارت معزول شد و به قم رفت . بار ديگر در 1318 به صدارت رسيده و ملقب به « اتابك اعظم » گشت . ( 51 ) - خوانده نشد . شايد « هنوز » ؟ ( 52 ) - خوانده نشد . ( 53 ) - كوچه گردان از توابع بمپور حدود پنج فرسخ - سى كيلومتر - با بمپور فاصله دارد . ( 54 ) - ريگان از توابع بخش نرماشير شهرستان بم و حد فاصل خاك بلوچستان و بم حدود نود كيلومتر با شهر بم و بيش از دويست كيلومتر با ايرانشهر فاصله دارد . خاكش بسيار حاصلخيز و منطقهء كشاورزى بسيار مستعديست . ( 55 ) - ابو الفتح خان ترك سرتيپ قزاق بود . ( 56 ) - به احتمال قوى منظور على اصغر خان امين السلطان است . ( 57 ) - ظاهرا منظور اينست كه با سابقهء سوئى كه ابو الفتح خان در حكومت بلوچستان داشته است ، زين العابدين خان مىتواند به صاحبان نفوذ در بلوچستان به صورت تهديد بگويد چنانچه با وى همكارى و معاضدت نكنند و در نتيجه وى از عهدهء ادارهء ايالت برنيايد ابو الفتح خان ممكنست مجددا به حكومت برسد . ( 58 ) - احتمالا اشاره به سليمان خان بهجت الدوله عرب عامرى است . ( 59 ) - احتمالا منظور ولى خان - محتشم الملك بعدى - فرزند محمد اسمعيل خان وكيل الملك اوّل و برادر مرتضى قلى خان وكيل الملك دوم است كه داعيهء حكومت بلوچستان داشت و پس از مرگ ابراهيم خان سعد الدوله در 1301 ه . ق . چند صباحى به حكومت بم منصوب گرديد . فرمانفرما كه مردى سيّاس بود و از پيروان جدى سياست « تفرقه بينداز و حكومت كن » درينجا با نهايت زيركى با به ميان كشيدن نام سليمان خان و ولى خان سعى دارد زين العابدين خان را نسبت به اين دو شخصيت بمى و كرمانى كه اوّلى يعنى سليمان خان - بهجت الدولهء بعدى - با او قرابت خانوادگى نيز داشت بعنوان رقباى احتماليش بدبين سازد تا مانع اعتماد آنها به يكديگر و نزديكى و همكارى صميمانه بين اين شخصيتها و در نتيجه قدرت گرفتن بيش از حد لازم - از نظر ناصر الدوله فرمانفرما - هريك از آنها و يا جمع آنها گردد . ( 60 ) - به احتمال قوى : بلوچستان . ( 61 ) - به احتمال قوى : هستيد . ( 62 ) - به احتمال قوى : حكم . ( 63 ) - دزك ( Dezak ) در حال حاضر از توابع بخش حومهء شهرستان سراوان ؛ در ايّام مورد مطالعه در اين كتاب