كرده ، لاجرم نظام السلطنه وى را معاف مىسازد . اما در اغلب اين حكومتها چنان ظلم و تعدى روا مىداشت و با چنان سوء سياستى حكومت مىكرد كه در اكثر موارد يا با شكايت و تظلم مردم از حكومت عزل مىشد يا با افتضاح و جنجال فرمانروائيش به پايان مىرسيد و يا چنان كه در حكومت بار اولش در فارس اتفاق افتاد ، دولتمردان تهران از ترس عدم آشنائيش با آداب و رسوم لازمهء شغلش و عدم توانايى در پذيرايى از ميهمان عاليقدرى چون لرد كرزن نايب السلطنهء هندوستان كه قرار بود به بوشهر بيايد ، او را عزل كردند . 472 وى از سال 1322 تا 1324 ، سال مشروطيت ، حاكم خراسان بوده است . ناظم الاسلام كرمانى در يادداشتهاى خود از وقايع مشروطيت كه بعدا تحت نام « تاريخ بيدارى ايرانيان » منتشر نمود ، در ذيل وقايع روز پنجشنبه دوم ذيحجة الحرام 1324 ، ضمن شرح مذاكرات آن روز مجلس مىنويسد : « . . . ديگر از فروش آصف الدوله حاكم خراسان دخترهاى قوچانى را به خارجه و گرفتن اولاد رعايا از دامن مادرهاشان در عوض ماليات مذاكره شد . . . » 473 و در يادداشتهاى سه‌شنبه ششم محرم الحرام 1325 ايضا در گزارش مذاكرات مجلس مىنويسد : « . . . ديگر در باب دخترها و اطفال قوچانى مذاكره شد و اينكه در يك روز به حكم آصف الدوله حاكم خراسان از صبح تا ظهر صد و شصت نفر دختر باكره را فروخته‌اند . . . » . 474 قضيه گويا از اين قرار بوده است كه آصف الدوله دستور مىدهد به جاى ماليات اهالى قوچان كه به علت قحط و غلا و « ملخ خوارگى » سال قبل ، اظهار بينوايى و عدم استطاعت براى پرداخت ماليات كرده بودند از اولاد آنها به نفع خزانهء حكومت به تركمن‌ها بفروشند ! به دنبال جنجال همين قضيه بود كه وى در اواخر سال 1324 از حكومت خراسان معزول ، و به علت فشار نمايندگان مجلس ، در تهران آصف الدوله و سالار مفخم حاكم بجنورد - كه متهم بود به علت قطع مقررى خاصى كه مخصوصا جهت جلوگيرى از حملهء تركمنها در حق وى برقرار بود از طرف آصف الدوله ، تركمنهاى يموت و كوكلان را تشويق و تحريك به حمله به قوچان نموده بوده است - در عدليه توسط هيئتى از نمايندگان مجلس با حضور فرمانفرما وزير عدليه محاكمه شده ، آصف الدوله به علت فشار شديد شاه كه حتى از حضور وى در جلسات دادرسى و تحقيق نيز عصبانى بود ، تبرئه گشته و سالار مفخم به حبس و جريمهء نقدى محكوم مىگردد . باز هم از ناظم الاسلام و كتابش نقل كنيم كه در يادداشتهاى دوشنبه 26 محرم 1325 مكتوبى از خراسان را نقل مىكند كه در روزنامهء مجلس درج شده بوده است . در اين مكتوب آمده است : « در اواخر ذى حجه خبر تغيير ايالت رسيده و موجب تشكر و امتنان عامه گرديد و از عزل آصف الدوله قيد استبداد از گردن مردم گسيخته . . . » و در قسمت ديگرى از همين مكتوب خراسان آمده است كه : « . . . از جمله ايرادات مردم به آصف الدوله اين است كه ميدان توپخانه را تصرف كرده و به ديگران فروخته است . . . معلوم نيست كه اراضى به اجازهء دولت فروخته شده و وجه او به كه داده شده يا اينكه به مردم بخشيده‌اند ؟ » . 475 جالب است كه از سويى ميدان شهر را مىفروشد و از سوى ديگر اولاد اهالى قوچان را ! آصف الدوله در 1326 بعد از آنكه محمد على شاه مجلس را به توپ بسته و مشروطيت را تعطيل مىكند ، براى مرتبهء دوم به حكومت فارس منصوب مىگردد . ناظم الاسلام در يادداشتهاى پنجشنبه 15 ذىقعدهء 1326 ضمن ذكر شايعات روز مىنويسد : « . . . و نيز ذكر كرد كه فرمانفرما عازم رفتن به فارس براى حكومت است ، زيرا كه آصف الدوله از حكومت استعفا داده