عبد الرضا سالار بهزادى

303

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

است ، مخلص هم ابدا حرفى ندارم ، ليكن عجالتا هيچ اين مطلب را رو [ نكنيد ] اقلا خودتان نفرمائيد ، تا ببينيم هواى روزگار به چه قسم خواهد شد . اقساط آن صفحات را هم سركار حواله داده ، يك خطى همراه بياورند . سعيد خان را هم خيلى سفارش كرده‌ام كه زود اقساط را حواله دهد و مير خان محمد خان را هم تأكيد زياد نموده‌ام . ان شاء اللّه اقساط را زود خواهند رسانيد . در فقرهء جمعيت هم الآن سى سوار حاضر است ، نمىدانم بفرستم يا خير ، ليكن فردا بيست نفر از جمازه سوارهاى فهرجى به بهانهء رفتن سركار به سرحد روانهء خدمت مىنمايم و ان شاء اللّه پيش به پيش خواهم فرستاد » . نقش مهر پشت نامه : « السلام على ابراهيم » . 108 روز جمعه هفدهم ذى قعدهء 1313 ه . ق . ناصر الدين شاه با گلولهء تپانچهء ميرزا رضاى كرمانى به قتل رسيد و فرداى آن روز شنبه هيجدهم ذىقعده خبر مرگ شاه به كرمان مخابره شد و پنجشنبه چهاردهم ذى الحجهء 1313 سلطنت مظفر الدين شاه در تبريز رسما اعلام گرديد . در تمام اين مدت فرمانفرما كرمان را در آرامش نگاهداشته و در روز اعلام سلطنت مظفر الدين شاه در تبريز فرمانفرما جشن و مراسم رسمى مفصلى در كرمان منعقد ساخت . در بلوچستان ظاهرا طوايف منطقهء سرحد كه از چندى قبل بناى تمرد را گذارده بودند ، 374 با اشاعهء خبر مرگ شاه بر تجرى خود افزوده و با قواى دولتى به زد و خورد پرداختند . سايكس مىنويسد : « . . . در 1896 كميسيون ايران و بلوچ كه نگارنده نيز افتخار عضويت آن را داشتم براى تعيين خطوط سرحدى منعقد گرديد و هنوز كارى از پيش نبرده بود كه خبر قتل شاه شايع و هرج‌ومرج غريبى حكمفرما شد . زين العابدين خان نيز كه در اين اوان اسعد الدوله لقب گرفته بود حوالى سيب 375 مورد حملهء بلوچها واقع شد ، ولى آنها را شكست داد . . . » 376 فرمانفرما در تاريخ بيستم محرم سال 1314 كرمان را به بهجت الملك نايب الايالهء خود سپرده و ظاهرا براى تبريك تاجگذارى مظفر الدين شاه در تهران و در حقيقت براى بهره جستن از اوضاع جديد و سلطنت داماد و پدرزن خويش ، مظفر الدين شاه و گرفتن سهمى از قدرت عازم تهران شد . نامهء زير كه ده روز قبل از حركت فرمانفرما به تهران به خط خود فرمانفرما و با امضاى وى نوشته شده است اشاره به اغتشاشات بلوچستان دارد : « اسعد الدوله كنون كار پيش آمدت سخت باش - به هركار پيراهن بخت باش . به فضل خداوند پناه ببر و كارها را درست از خداوند بخواه . جمعيت حكم كرده بودم از ريگان حركت كرده بودند ، خبر رسيده است كه بلوچ سرحدى تا دو منزلى ريگان آمده‌اند ، ناچار آنها را حاجى بهجت الدوله مراجعت داده است 377 ببيند چطور مىشود . اگر راست باشد البته جلو ريگان عجالتا اهميت دارد ، اگر دروغ بوده است خبر ان شاء اللّه تا به حال حركت داده است ، من هم خيلى تأكيد كردم . سرهم رفته اين مطالب همه تقصير صاحب‌منصبان بىقابليت نرماشير است كه فى الحقيقه خداوند خون در رگ اينها خلقت نكرده است ، ولى چه بايد كرد و همه همين‌طور هستند . در اين فصل هم كه تو مىدانى