عبد الرضا سالار بهزادى

262

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

59 پاكتى است حاوى شانزده فقره نامه ، پيوست و جواب نوشتجات اسعد الدوله كه در زير همانها جواب داده شده است ، از فرمانفرما به اسعد الدوله . پاكت فاقد مهر و عنوان است . تنها روى در پاكت ، ظاهرا از طرف فرمانفرما ، چنين نوشته شده است : « جواب نوشتجات شما را حاضر كرده مىخواستم بفرستم ، در اين بين پاكت بيست و يكم شعبان شما رسيد و جوابهاى لازمه نوشته شده در لف اين پاكت ارسال گشت » . در پشت پاكت ظاهرا توسط منشى اسعد الدوله چنين نوشته شده است : « دستخطهاى حضرت و الا كه 14 رمضان در كوهك رسيده است » . و بعد فهرستى از موضوعات نامه‌ها ارائه شده است كه نقل آن ضرورى به نظر نمىرسد . متن نخستين نامه كه در انتهاى آن مهر « سالار لشكر فرمانفرما » و تاريخ 28 شعبان 1313 دارد چنين است : « عمدة الامراء العظام اسعد الدوله سردار بلوچستان در ورود برج محمد خان 211 پاكت نوشتجات شما به توسط ابراهيم خان ميرپنجه رسيد و همه را ملاحظه كرده و بر مطالب و گزارشات 212 استحضار دست داد و امروز كه در ريگان اتراق دارم جواب مطالب و اظهارات شما را فقره به فقره تقرير كردم بنويسند ، و از اينجا ارسال شود . از بم هم يك فقره نوشتجات همراه پست معمول بلوچستان فرستادم ، البته رسيده است . در خصوص هزار و پنجاه تومان حوالهء جناب احتشام الوزاره تفصيلاتى نوشته و بىاندازه عجز و لابه كرده بوديد ، و معلوم شد طريقها مسدود است و رواج اين تنخواه غيرممكن ، براى هزار و پنجاه تومان پول رواج دادن هيچ تصور نمىشد اين‌قدر عجز و انكسار از شما شنيده شود و از خود شما انصاف مىخواهم ، من كه در اين‌وقت سال بايد پنجاه هزار تومان پيشكش سال نو و بيست هزار تومان مساعده بدهم ، چه حالت بايد داشته باشم ؟ هفتاد هزار تومان از بابت پيشكش و مساعده ديوان از من مطالبه دارد و هيچ عذر نمىپذيرد و بايد بدون گفتگو بدهم ، به علاوه مأخوذ صاحبديوان را هم به خرج امساله نمىآورند و بايد در سنهء آتيه محسوب داشت ؛ ده هزار تومان هم از بابت بقاياى محلى بىپاى او بر من جمع گذارده‌اند و هنوز هيچ نشده چهار پنج هزار تومان براى بعضى مخارج فورى از بابت سال نو از وكيل من در تهران گرفته‌اند كه از جمله مبلغى از آن به جناب احتشام الوزاره رسيده است و باقى تنخواه او همين يك هزار و پنجاه تومان است كه به شما حواله داده‌ام و اين حرفها را بايد شنيد . اين هفتاد هزار تومان پول را من از كجا بايد راه بيندازم و به ديوان بپردازم ؟ بلوچستان را مرادف كرمان مىخوانند و يك محل ولايت عمدهء معظم ما بلوچستان است . شما كه حاكم و سردار بلوچستانيد براى هزار تومان اين‌طور عجز و لابه بنويسيد ، با ضابط سمك 213 چه بايد كرد ؟ چرا ملتفت بعضى عوالم نيستيد ، آن‌وقتى كه بلوچستان مساعده نداشت گذشت ، آن‌وقت ديوان پانزده هزار تومان مساعده مىگرفت ؛ و تا تدارك مىكردند و به تهران مىرسيد دو ماه از عيد مىگذشت ؛ حالا بيست هزار تومان مساعده و پنجاه هزار