خبر اسارت شيخ و سركوبى قيام وى انگليسيها را نگران كرد ، چرا كه به قول رالينسون اينك « در مقابل روسها از ارس تا سند براى رسيدن به هندوستان مانعى وجود نداشت . » 203 انگليس اينك پس از فراغت از مهم هندوستان به فكر ترتيب امور افغانستان و اتمام كار هرات افتاد . در 1861 امير دوستمحمد خان پس از تصرف قندهار عازم تسخير هرات شد . سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه كه پس از شكست فضاحت‌بار حمزه ميرزا حشمت الدوله و ميرزا محمد قوام الدوله وزير خراسان در سال قبل ، 204 دوباره به حكومت خراسان رفته بود ، با بيست هزار نفر سپاه كارآمد مأمور حفظ هرات و دفع امير كابل شد ، امّا سفارت انگليس با فرستادن ادوارد ايستويك ( Edward Eastwick ) ، يكى از مأمورينى كه همراه با وزيرمختار جديد انگليس به تهران آمده و شديدا مورد محبت و اعتماد شاه و رجال دربار واقع شده بود ، 205 به اردوى حسام السلطنه و اميدوار ساختن شاهزاده و نيز شاه و رجال دولت در تهران به امكان مداخله و وساطت دولت انگليس در ماجرا و منصرف ساختن امير دوستمحمد خان از تصرف هرات ، از اقدامات نظامى حسام السلطنه جلوگيرى به عمل آورد . ايستويك در نوامبر 1862 پس از احضار شدن آليسون وزيرمختار انگليس به لندن از سوى وزير خارجهء انگلستان به عنوان شارژ دافر سفارت مأمور تهران شد . با عزيمت وى از اردوى حسام السلطنه ، با توجه به اينكه در مدت اقامتش در اردو توانسته بود عليرغم ارتباط پنهانش با امير دوستمحمد خان و تشويق امير توسط نامه‌هاى پنهانى به تسخير هرات ، 206 اعتماد و احترام شاهزاده را نيز جلب كند ، شاهزاده به كلّى از حل مسئله با وساطت دولت انگلستان مأيوس شده و به فريبى كه از انگليس خورده بود پى برد . 207 هرات سرانجام در ماه مه 1863 پس از نه ماه مقاومت بعد از مرگ سلطان احمد خان سقوط كرد . خود دوستمحمد خان نيز يك ماه پس از تصرف هرات در ژوئن همان سال در همان شهر وفات يافت . 208 ايستويك پس از مراجعت به تهران در مقام كاردار سفارت به حضور ناصر الدين شاه باريافت . در اين ملاقات مأمور انگليسى ضمن پيش كشيدن اوضاع خراسان و نقل ، و تصديق صحبتهاى شاهزاده حسام السلطنه در باب اهميت حياتى هرات براى ايران اظهار داشت كه همهء آنچه را كه دولت ايران مىخواهد با تصرف هرات بدان دست يابد ، مىتواند با حسن رابطه و همكارى با دولت افغانستان حاصل نمايد . شاه ظاهرا منظور كاردار را به خوبى درك كرده ، رو به ميرزا سعيد خان وزير خارجه كه در آن ملاقات حضور داشته مىكند و مىگويد : « ايستويك احتياجات ما را بهتر از ما تشخيص مىدهد ، اين مسئله را بايد خودش به دولت خود بنويسد . » 209 شاه پىبرده بود كه انگلستان دست از هرات برنخواهد داشت و به هيچ عنوان مايل به ستيزهء ديگرى با انگليس نبود ؛ لذا صرفه را در آن ديد كه با نشان دادن روحيهء همكارى و حسن‌نظر ، حداقل افغانستان را به صورت همسايه‌اى دوست و متحد درآورد تا علاوه بر جلب همكارى آن دولت در جلوگيرى از شرارتهاى تركمنها در عالم دوستى و اتحاد از ادعاهاى بيشتر افغانها نيز جلوگيرى كند . در همان جلسه شاه به فراست حدود ادعاهاى احتمالى افغانستان