عبد الرضا سالار بهزادى
90
بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )
ابو الحسن بيگلربيگى كه امامت اسماعيليه را داشت در سال 1232 در يزد در بلوايى مذهبى به دست آشوبطلبان به قتل رسيد . فتحعلى شاه براى خاموش كردن آتش فتنه و جلوگيرى از توسعهء آن ، سيد محمد حسن پسر شاه خليل اللّه را كه در آن زمان سيزده ساله بوده و به توارث جانشين پدر شده بود و آقا خان خوانده مىشد احترام و استمالت زياد نموده دختر خود را به عقد وى درآورد و بيست و سه هزار تومان پول نقد و حكومت قم و محلات را به او بخشيد . 122 آقا خان از آنپس در دربار فتحعلى شاه با احترام تمام مىزيست و پس از مرگ فتحعلى شاه در به سلطنت رسيدن محمّد شاه و تفوق وى بر مدعيان دربارى سلطنت از عوامل مؤثر بود . 123 از اين روى پس از به سلطنت رسيدن محمّد شاه نظر به سابقهء حكومت خانوادهء آقا خان در كرمان و اينكه وى را پاداشى بزرگتر از حكومت قم و محلات مىبايست ، در سال 1251 ، با صوابديد قائممقام ، آقا خان به حكومت كرمان يكى از ايالات چهارگانه در تقسيمات كشورى آن زمان منصوب شد . 124 در سال 1253 محمد شاه ، عليرغم مخالفت صريح و شديد دولت انگلستان به هرات لشكر كشيد و نصايح مأمورين انگليسى را در صرفنظر كردن از هرات و بسنده نمودن به دريافت پيشكشى از امير هرات ناديده گرفت . ديرى نگذشت كه در همان سال 1253 در حين اشتغال شاه به محاصرهء هرات آقا خان در كرمان بناى نافرمانى و تمرد را گذارده و دم از استقلال زد و فيروز ميرزا نصرت الدوله برادر شاه ، مأمور سركوبى وى شد . در همان اثنا محمد شاه نيز پس از تصرف خارك توسط قواى انگليس از محاصرهء هرات دست كشيد . در آن زمان هنوز در نقشههاى ديوار دفاعى هندوستان قرار بر اين بود كه بلوچستان ضميمهء قلمرو حكومت كابل گردد ؛ پس به آقا خان كه دعوى استقلالش تنها به منظور توليد اشكال و گرفتاريهاى داخلى براى حكومت ايران در حين محاصرهء هرات بود و اينك رفع علت شده بود ، كمكى از جايى نرسيد . آقا خان از مقابل فيروز ميرزا فرار كرده و در قلعهء بم متحصن شد ، و پس از محاصرهء قلعه توسط قواى نصرت الدوله ، « . . . قرآن مجيد را با تيغى از گردن آويخته به ركاب فيروز ميرزا آمد . . . » 125 فيروز ميرزا وى را امان داده و فريدون ميرزا فرمانفرما حاكم فارس برادر ديگر محمد شاه نيز از او نزد شاه و حاجى ميرزا آقاسى وساطت نمود . فيروز ميرزا وى را به تهران فرستاد . آقا خان در تهران جهت اخذ امان از شاه و حاجى در حرم حضرت عبد العظيم ( ع ) بست نشست و سرانجام امان يافته و به خدمت حاجى مىرسد و با شفاعت حاجى از وى در نزد شاه ، آقا خان مدتى با خاطر آسوده در خانهء خود در تهران نشست و سپس مجددا به حكومت محلات منصوب گرديد . امّا هنوز چيزى از بازگشت وى از كرمان و عفوش نگذشته بود كه نقشهء ديوار دفاعى هندوستان مختصر تغييرى يافته و قرار مىشود بلوچستان شرقى و غربى به صورت مملكتى واحد و مستقل در دست مأمورى وفادار و مطمئن حد جنوب غربى اين ديوار را تشكيل دهد . پس آقا خان در 1255 از شاه اجازهء سفر حج و زيارت عتبات گرفته ، ابتدا اهل و عيال خود را از راه بغداد روانهء عتبات عاليات نموده خود به بهانهء تحصيل وسايل سفر به خريد اسبهاى عربى ممتاز و استخدام سوار مىپردازد . به گفتهء اعتماد السلطنه در