دربارهء وجه تسميهء قم نيز رك : تاريخ قم ناصر الشريعه ، ص 12 - 13 و نيز دربارهء قم رك : بحار الانوار ، ج 14 ص 337 به بعد و ساير مآخذ . ( 173 ) 101 / 8 : چونان آيينى - آبريزگان ، نام جشنى است كه فارسيان در سيزدهم تير ماه ( تيرگان ) كنند و آب بر يك ديگر پاشند . آبريزان روز سيزدهم تير ماه باشد . گويند در زمان يكى از ملوك عجم ، چند سال باران نباريد . درين روز حكما و بزرگان و خواص و عوام در جايى جمعيت كرده دعا كردند ، همان لحظه باران شد . بدان سبب مردم شادى و نشاط كرده آب بر يك ديگر ريختند . و از آن روز اين رسم بر جاست . تيرگان و آبريزان آبريزگان ( فرهنگ جهانگيرى ) و نوروز طبرى ( بر طبق نسخه‌اى خطى از كتب زرتشتى كه در يادگارنامهء اشپيگل نشر شده ) با هم تطبيق مىشوند . رك : گاه شمارى 191 - 192 و برهان و حاشيه . نيز رك : عالم آراى صفوى ، ص 324 و تاريخ گيلان ص 205 ( آب پاشان كردن ) . اين دو مأخذ را آقاى يد اللّه شكرى يادآورى كردند . - رى و دنباوند ( 174 ) 106 / 5 : و آن فصيل را شهر خارج - آنچه ياقوت از رى نقل كرده است درست روشن نيست او شرحى قديمى مربوط به نقشهء شهر را نقل كرده است بدين قرار : اول شهر داخلى كه مسجد و دار الاماره در آنجا واقع است و خندقى آن را احاطه كرده و معمولا آن را المدينه ( شهر ) مىگويند . دوم شهر خارجى كه موسوم است به محمديه و قبلا محلهء مستحكمى در خارج شهر بوده و بر قلهء كوهى مشرف بر شهر داخلى ( يا پايينى ) قرار داشته است . و به گفتهء ياقوت قلعهء آن موسوم بوده به زبيديه ( كه در بعضى نسخه‌هاى خطى به صورت زيبندى نوشته شده ) و همان قصرى است كه مهدى عباسى هنگام اقامت در رى در آن سكونت داشت . بعدها آن قلعه به زندان تبديل گرديد . سرزمينها ، 232 - 233 . فصيل ، ديوار كوچك درون حصار يا بارهء شهر نيز ، كه ميان شهر و با روى بزرگ فاصله شده است . ناصر خسرو ، ذيل توصيف « آمد » گويد : « بنياد شهر بر سنگى يك لخت نهاده . . . و گرد او سورى كشيده است از سنگ سياه . . . و بيرون اين سور ، سورى ديگر هست هم از اين سنگ ، بالاى ( ارتفاع ) آن ده گز . . . چون از دروازه‌هاى سور اول در روند ، مبلغى در فصيل ببايد رفت تا به دروازه‌هاى سور دوم رسند و فراخى فصيل دوازده گز باشد . سفر نامه ، 9 ( 175 ) 107 / 14 : فرما - شهرى است بر كنار درياء تنيس اندر ميان ريگ جفار ، و گور جالينوس