أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )

237

البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )

چه يك نوع ماهى است كه به فرانسوى Narval و به انگليسى Narwhal و به آلمانى Narwal گويند كه از اسكانديناوى مأخوذ است و در اصطلاح علمى آن را Monodon monoceros گويند . و از نوع قطاس cotaes ( وابسته به نوع وال يا بال ) است . نرينهء آن در فك اعلى داراى دو دندان است كه به طور افقى دراز شده و طول دندان چپ تا 2 متر و 50 سانتيمتر مىرسد و ديگرى كوتاه مىماند . دندان دراز مزبور شبيه به شاخ است . اين ماهى ، وال قطب شمالى است و ندرة در جنوب 65 درجهء عرض شمالى ديده مىشود . عاج وى نيك است ، اما چون وسط آن مجوف است فقط براى ساختن اشياء كوچك به كار مىرود . و دندان كامل ماهى مزبور در قرون وسطى ، به عنوان سنگ محك براى تشخيص وجود زهر در غذا به كار مىرفت . « دائرة المعارف بريتانيا » ، « لاروس بزرگ » . رك : حاشيهء برهان ، ذيل ختو در آنجا تصويرى نيز از نروال و ختوى آن داده‌اند . نيز رك : جهان نامه ، ص 96 و در آن آمده است : بعضى گويند ، او شاخ اژدهاست . ( 158 ) 88 / 18 : منارهء اسكندريه - اسكندريه شهرى است از دو سوى با درياى روم و درياى تنيس پيوسته ، و اندر وى يكى مناره است كه گويند كى دويست ارش است . و اندرميان آب نهاده بر سر سنگى و هر گه باد آيد ، آن مناره بجنبد چنانك نتوان ديد . ( حدود 176 ) . و گفته مىشود بر آن مناره آيينه‌اى بوده است كه هر مركبى از ساحل عبور مىكرده در آن ديده مىشده است . رك : احسن التقاسيم ، ص 211 . نيز رك : جهان نامه ، ص 79 . ظاهرا Pharved , Alexandrie ( فانوس دريايى ) كه از عجايب سبعه بوده ، همين است . در فرهنگ فارسى معين ، ذيل « آيينهء اسكندر » و « آيينهء سكندر » به عنوان نتيجهء تحقيقات معاصران چنين گويد : « بندر اسكندريه در شبه جزيره‌اى تشكيل شده ، شامل جزيرهء عمدهء فارس Pharos كه بوسيلهء رصيف سنگى طويلى به درازاى هفت استاد يونانى ، به خشكى متصل مىشود . در رأس شمال شرقى فارس ، منارة البحرى بزرگ قرار داشت و آن توسط بطلميوس مخلص ( Ptolemaios Soter ) بنا شده بود . اين بناى مشهور سرمشق همهء منارة - البحرهاى اروپا گرديد و عموما آن را به منزلهء يكى از عجايب عالم قديم تلقى مىكردند . منارهء مذكور قرنهاى بسيار پس از فتح عرب نيز پايدار ماند . نويسندگان تازى آن را « مناره » يا « منار » ناميده‌اند . گفته‌اند فارس در عصر اسلام به سبب زلزله‌ها خراب شد و چند بار تجديد عمارت يافت . در سال 882