أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )

208

البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )

ده هزار من بود ، و در آن نزديكى چنان سنگ نيست . مونس الاستاد در كنگور جامعى ساخت به غايت خوب و عظيم » . نزهه ، 108 . - همدان ( 74 ) 35 / 13 : عامل ( كاردار ) - عامل به « كارگزار » ترجمه شده است . هم اكنون معادل فارسى آن فرماندار است . نكته‌اى كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه عامل و والى ، در متون عربى به طور مترادف و متوارد و در جاى يك ديگر به كار برده شده‌اند : مثلا ابن - فقيه در مورد مغيره : « و كان المغيرة بن شعبة والى الكوفة - ص 280 متن » نيز « وجه المغيرة بن شعبة و هو عامل عمر على الكوفة - ص 218 متن » و يعقوبى در البلدان ( چاپ ليدن ) ص 282 . زمخشرى در مقدمة الادب ، عامل را « كاردار » ترجمه كرده است . پس با اين تقريبات كه از متون عربى نقل شد ، مىتوان عامل و والى را تقريبا مترادف دانست . نيز اين احتمال به ذهن مىرسد كه عامل + على كه در عربى به كار مىرود با عامل در استعمالات فارسى اندك فرقى داشته باشد . مانند برخى لغات ديگر كه از عربى اقتباس شده و در استعمالات فارسى با اصل خويش تفاوت يافته است . ( 75 ) 38 / 3 : كهن‌ترين شهر جبل - در نسخهء عكسى ( ورق 114 آ ) چنين است : « برخى از پيران همدان گويند كه آن قديميترين شهر جبل است و دليلشان باقيماندهء بنايى كهن است . و آن طاقى است بزرك و بلند كه نمىدانند چه كس آن را ساخته است و ناقلان دربارهء آن اخبارى عاميانه دارند . گويند : در آن طاق سنگى يافته‌اند كه بر آن نوشته بوده است . بامداد از استخر در آمديم و نيمروز در اين طاق بخفتيم و شب در شام خواهيم بود . و پندارند كه آن را يكى از اصحاب سليمان بن داود نوشته است . ( 76 ) 38 / 8 : و اين طاق ساخته - اين داستان ، در نسخهء عكسى ( ورق 114 آ ) چنين آمده است : « سليمان عليه السلام از اينجا بگذشت . كلاغى ديد كه بر آن طاق نشست - و گويند كلاغ هزار سال زندگى كند - سليمان به دو گفت : داستان اين طاق و سازنده‌اش را براى من باز گو . كلاغ گفت : ششصد سال است كه در اينجايم . پدرم پيش از آن ، هزار سال در اينجا بوده است . نيايم نيز پيش از آن ، هزار سال در اينجا بوده است . و اين طاق بر همين حالت هست و ما آن را همين گونه ديده‌ايم و دگرگونى نيافته است . ( 77 ) 38 / 11 و 12 : از هر جاى ، گل آورند - در نسخهء عكسى ( ورق 114 آ ) چنين است : بعضى از اهل اخبار گويند كه در يكى از نهانگاههايى كه در قصر معروف ساروق ( سارو )