هست رقعه‌اى يافته‌اند كه در آن كتابتى به پارسى بوده است و چون ترجمه كرده‌اند چنين بوده است : « پادشاه ، هزار خروار خشت براى اين شهر ، از فلان گل و فلان گل ، بر عهدهء مردم مروهشت » . ( 78 ) 38 / 19 : بس خنك - در اينجا عبارت متن ( ص 220 ) چنين است : « و الناس يزعمون ان الحمة التى على القلة هى التى قالوا انها من عيون الجنة و ذلك انه يخرج ماؤها فى وقت ، معلوم من اوقات السنة يخرج من شق صخرة و هو ماء عذب طيب شديد البرودة خفيف . . . » الحمة كه در متن آمده است ، به معناى چشمه‌اى است كه آب آن گرم باشد و بدان مداوا كنند « 1 » و با رعايت موازين لغت و حدود تباين و ترادف ، بايد آن را به همان معنى گرفت . نهايت منافاتى كه ميان الحمة و شديد البرودة به ذهن مىرسد ، ممكن است بدين گونه مرتفع گردد كه تعبير شديد البرودة ، نظر به اصطلاح طبى دارد و مقصود اين است كه آن آب مزاج سرد دارد . و اين بر حسب اعتبار نيز درست است . و تعبير « خفيف » نيز به جنبهء طبى و تأييد آن نظر ، نوعى اشعار دارد . ( 79 ) 38 / 20 : رطل ( پيمانه ) - رطل را در مقدمة الادب ، نيم من و پيمانهء نيم منه ترجمه كرده است . در مفاتيح العلوم گويد : رطل ( با كسر و فتح راء ) نيم من است . من ، وزنى است برابر با دويست و پنجاه و هفت درهم و يك هفتم درهم و برابر است با يك صد و هشتاد مثقال و برابر است با بيست و چهار اوقيه . ليكن روشن است كه در اينجا ، رطل ، تجوزا به معناى پيمانه و ظرف معمولى آبخورى است . و عدد « صد » نيز مبالغه در كثرت است . اگر رطل را به معناى خود بگيريم ، بايد آن را نيز مبالغه گرفت . مفاتيح العلوم ( ص 11 ) ، در المرقاة ( ص 33 ) گويد : صد و سى درم سنگ . ( 80 ) 39 / 14 : خشكستان - در اينجا عبارت متن ( ص 221 ) چنين است : « و لولاه ما عرف فضل البستان على الجنان . » اينكه جنان ، جمع جنة و به معناى باغها ، بهشتها باشد ، از ابتدا به نظر درست نمىنمود . زيرا با توجه به اصول بلاغت ، لفظا و معنا ، ناهنجار مىگشت . اما لفظا زيرا كه ميان بوستان و جنان ، هيچ يك از انواع تقابل ( در حيثيت ملحوظ در اين مقام ) كه در تضاد و طباق ملحوظ است وجود ندارد . اما معنى زيرا كه تأثير آب در بوستان و باغستان فرقى ندارد تا بگوييم « اگر آب نبود ، برترى بوستان بر باغستان دانسته نمىشد » . و اصولا آب در هر دو منشأ تأثير است . بلكه با يك نظر مىتوان گفت درختستانها و باغستانها ، براى اهميت و مزيت آب ، مظهريت بيشترى

--> ( 1 ) - العين الحارة الماء ، يستشفى بها الاعلاء . المخصص ، گويد ، الحمة ، عين حاره يستشفى بالغسل فيها - ج 10 ، ص 33 ، و الفائق ج 1 .