أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )
195
البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )
و اذا غاب فتى منا شربنا اليادكارا ديوان ابو نواس ، ص 262 در ضبط ياقوت ، از نامهء تككى - به نقل دخويه - نيز در نسخهء عكسى ( ورق 93 ب ) « تذكارا » به جاى « يادكارا » آمده است . ( 47 ) 15 - 9 : دورق - رود كرخه ، از طرف باخترى جارى شده ، زير اهواز به دجيل مىريزد . در سمت خاور پايينتر از اين نقطه رودخانهء دورق به آن ملحق مىشود ، كه در ساحل آن شهرى به همين نام واقع است « 1 » . و كرسى ولايت سرق است . اين شهر را دروق الفرس ، يعنى دروق ايران ، مىگويند . سرزمينها ، 260 ، حدود 137 ، و مستوفى 110 . ( 48 ) 16 / 2 : نساتك - بالاى مرودشت ناحيهء كامفيروز است كه قسمت عمدهء آن در ساحل رود كر قرار گرفته و مركز آن شهر بيضاء بوده كه هنوز هم مركز آن ناحيه است . اعراب به اين جهت آن را « بيضاء » گفتند ، كه قلعهء سفيد رنگ آن از مساحت دور مىدرخشد . ابن حوقل گويد : اسم فارسى آن نساتك است و چنان كه ياقوت مىگويد ، معنى آن خانهء سفيد يا كاخ سفيد ( ابيض ) است . سرزمينها ، 300 - 301 نسا ، در اوستا و پارسى باستان Nisaya و در يونانى و رومى Nisaia است . در پارسى نسا ، به فتح و كسر اول هر دو آمده و آن در اصل به معنى آباد و آباده بود . چنان كه اكنون نام بسيارى از ديهها ، مختوم به آباد است ( جعفر آباد ، حسن آباد ، على آباد ) ، در سابق نسا به كار برده مىشد . اين كلمه از دو جزء مشتق است : Ni ( پيشوند ، به معنى فرو ، پايين كه دروازههاى : نهادن ، نشستن به جا مانده است ) + Si ( آسودن ) . پس نسا به معناى نشستگاه ، فرودگاه ، زيستگاه و آبادى است . بسيارى از شهرهاى ايران بدين اسم نام گرفتند 1 - نسا ، واقع ميان شهر مرو و بلخ ، پايتخت تيرداد ، دومين پادشاه اشكانى ( 248 - 214 م ) شاهنامه دو بار از اين شهر نام برده است . به قول سايكس
--> ( 1 ) - در قرن چهارم ، به قول ابن مهلهل ، هنوز در دورق ابنيهء شگفت آورى از عهد ساسانيان و نيز آتشكدهاى از آن زمان باقى بوده است . نزديك باسيان ، جزيرهء دورقستان واقع بود كه به قول ياقوت و قزوينى ، كشتيهايى كه از هندوستان مىآمدند در آنجا لنگر مىانداختند . سرزمينها ، 261