الحمد للّه رب العالمين . و صلى اللّه على نبيه محمد و آله اجمعين الطاهرين . هذا بقية القول على العراق و البصرة و اخبار دار فتحها ، و الوقت الذي به نيت ، و ما فيها من العجائب ، و القول في الابله ، و القول في البطائح ، و القول فى الواسط ، و القول فى النبط و الخوز ، و القول فى بغداد و اخبار كور دجله و القول فى سر من راى . . » « 1 » نام كتاب در اين نسخه « 2 » « اخبار البلدان » ضبط شده است . و چنان كه روشن است در آن تفصيلهاى بيشترى در مورد شهرها و آباديها و قصص و اخبار آمده است ، و قصايد و قطعات فراوانتر و مفصلترى ذكر شده است و همه جا ، هر چيز ، بخصوص ارقام مالى با دقت و تعداد ذكر شده است و اگر خراج استانى را در مختصر البلدان چاپى ، مجموع مقدارى مىبينيم ، در اين نسخه ريز آن داده شده است كه هر دهكده‌اى مثلا چقدر خراج داشته است . و همين گونه ساير مسائل و بويژه قصايد بسيار و فوايد ديگرى از نوع حكايات و اخبار و امثال و شواهد و حكم پيشينيان . و گاه مىشود كه قصيده‌اى كه در متن چاپى ذكر شده است ، در آن چندين بيت افزوده دارد يا ترتيب ابيات متفاوت است . در اوايل نسخه ، به هم ريختگى مشهود است ، بدين سان كه ضمن سخن دربارهء كوفه ، مقدارى مطلب ، از صفحهء طرف چپ ( ب ) ورق 9 ، تا آخر صفحهء طرف راست ( الف ) ورق 10 مربوط به همدان است . و از جمله قصيده‌اى است در 34 بيت ، كه 31 بيت آن ( با اختلاف چندى در برخى ابيات و ترتيب آنها ) در متن چاپى صفحهء 231 - 233 آمده است . البته پيداست كه اين غلطكارى از صحافان است . در مورد بغداد نيز به تفصيل ، تحت عنوان : « القول فى مدينة السلام بغداد » سخن مىگويد و از ورق 30 ( ب ) تا ورق 74 ويژه بغداد است و سپس « سر من رأى » . مؤلف گاه گاه به ياد كردن فوايد فلكى و نجومى ، از جمله مثلثات كوكبى مىپردازد . و در تناسب بلاد با بروج و طبايع كواكب ، سخن مىگويد ( رك : ورق 100 به بعد ) . بايد دانست كه ترتيب اين نسخه ، در همين قسمت موجود ، با متن چاپى فرق دارد . و در مواردى ، از جمله شهر نهاوند و نيز سير آذر فردجان ، ( فراهان ) خلطى كتابتى روى داده است . ( رك : ورق 127 ب ، و ورق 137 الف ) . و آنچه از تصفح نسخه بر آمد ، معلوم داشت كه بخش مربوط به آذربايجان و ارمينيه نيز از آن افتاده است . نسخه با اين عبارت به انجام مىرسد : « تم الكتاب به حمد اللّه تعالى الى هاهنا تأليف احمد بن محمد بن اسحاق الهمدانى المعروف بابن الفقيه من كتاب اخبار البلدان و الحمد للّه

--> ( 1 ) - ورق 3 الف . ( 2 ) - ورق 2 ب .