قم گويند : قم را قمسار ساخت . ابو موسى اشعرى روايت كند كه از امير المؤمنين على بن ابى طالب ، دربارهء سالمترين زمينها و بهترين جاها ، به هنگام نزول فتنه و نمودارى بلا و گرفتارى پرسيدم ، فرمود : « در آن روز ، سالمترين جاها ، زمين جبل است . هر گاه خراسان بياشفت و ميان گرگان و طبرستان جنگ افتاد و سيستان ويران گشت به جبل رو ، زيرا كه در آن روز ، سالمترين جاها قصبهء قم است . اين همان شهرى است كه ياران مردى كه از بهترين خاندانهاست * 171 ، از آن به در آيند . و اين همان جاست كه « زهراء » ناميده شود . در قم جاى پاى جبرئيل ( ع ) است روزى كه به سوى مردم لوط برفت . و همان جاى جوششگاه آن آب است كه هر كس آن را بياشامد از درد ايمن ماند . با همان آب گلى كه عيسى آن را به شكل پرنده ساخت خمير شد ، و در آن آب رضا خود را بشويد * 172 . و از همان جاى قوچ ابراهيم و عصاى موسى و انگشترى سليمان در آمد . و جزيره از همهء شهرها برتر است ، مردمانش را سايهء امن و رفاه و بركت و عزت و قدرت و پيروزى و فكر سالم و هواى خوب فراگيرد . » محمد ابن ابى مريم مرا گفت : در خورهء قم ، مبلغ خراج مقرر با مداخل حسبه و آنچه آل عجل و كسانى كه در ناحيهء آنان بودند بايستى بپردازند و آن كه مردم اطراف بايستى بدهند ، سه هزار هزار و دويست و سى هزار درهم است . و آنچه به كشتزارهايى كه به اين خوره انتقال يافته است ، تعلق گيرد ، دويست و بيست هزار و سيصد و سى درهم است . بدين گونه همهء مبلغ ، سه هزار هزار و چهار صد و پنجاه هزار و سيصد و سى درهم شود كه معادل است با دويست و دو هزار و پانصد و چهل و نه دينار ، بنا بر صرف