أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )

مقدمهء مترجم 12

البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )

او راست كتاب « البلدان » به اندازهء هزار ورق . آن را از كتابهاى ديگران گرفته و كتاب جيهانى راسخ كرده است « 1 » . نيز از آثار اوست كتاب : « ذكر الشعراء المحدثين و البلغاء منهم و المعجمين » . دائرة المعارف الاسلاميه گويد : « او كتابى جامع به نام البلدان در حدود سال 290 ه « 2 » ( 903 م ) تأليف كرده است كه مقدسى و ياقوت بسيار از آن ، نام مىبرند . اين كتاب از ميان رفته است . دخويه « 3 » مىگويد : احتمال دارد مختصرى را كه از روى اين كتاب نوشته شده است ، على بن حسن شيزرى ، در حدود سال 413 هجرى نوشته باشد . همين مختصر را دخويه جزء « مجموعهء كتب جغرافيايى عربى » « 4 » ، به عنوان جلد پنجم آن مجموعه در سال 1887 نشر كرده است . مىگويند : ابن فقيه ، دربارهء شاعران بزرگ عصر خود نيز كتابى نوشته بوده است . ما از زندگى مؤلف چيزى نمىدانيم ، ليكن مىتوانيم از آنچه دخويه در مقدمهء خود بر « البلدان » ذكر كرده است و نيز اشارهء كوتاهى كه ياقوت در « ارشاد الاريب « 5 » » مىكند بفهميم كه مؤلف و پدرش از محدثان مشهور بوده‌اند . » « 6 »

--> ( 1 ) - « . . . و سلخ كتاب الجيهانى » فهرست ، چاپ مصر ( رحمانيه ) ص 219 . دربارهء اين سخن ابن نديم سخن خواهيم گفت . و خواهيم گفت كه سلخ محتمل است به معناى ترجمه باشد . ( 2 ) - معجم المطبوعات گويد ، بعد از سال 279 . ج 1 بند 206 ( 3 ) - دخويه ( Goeje . m . j . de - 1836 - 1909 ) شرح حال و كارهاى وى ، المستشرقون ، ج 2 ، ص 663 - 666 ( 4 ) - مجموعهء كتاب جغرافياى عربى ( Bibliotheca Geographorum Arabicorum ) كه دخويه ، منتشر كرده است ، شامل 8 مجلد است بدين شرح : 1 - مسالك الممالك - ابو اسحاق اصطخرى ( كرخى ) ، بريل 2 - صورة الارض - ابن حوقل ابو القاسم نصيبى ، بريل 3 - احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم - شمس الدين مقدسى بشارى ، بريل 4 - مجلدى شامل فهرست راهنماى تاريخى ، فهرست راهنماى جغرافيائى ، واژه نامه ، اضافات و تصحيحات ، براى جلد 1 تا 3 ، بريل 5 - مختصر البلدان - ابن فقيه ، با فهرست‌ها و تعليقات ، بريل 6 - المسالك و الممالك - ابن خرداد به ، بضميمهء « الخراج و صنعة الكتابه » تأليف قدامة ابن جعفر كاتب بغدادى ، و ديباچهء دخويه بر اين مجموعه ، بريل 7 - الاعلاق النفيسه ( الجزء السابع ) ابن رسته ابو على ، به ضميمهء « البلدان » تأليف يعقوبى ، بريل 8 - التنبيه و الاشراف - مسعودى ، بريل ( 5 ) - معجم الادباء ( طبع مرگليوث ، ج 2 ، ص 63 ) ( 6 ) - دائرة المعارف الاسلاميه ، ج 1 ، ص 256 ، چاپ سوم - مصر