بيرونى مىگويد : « . . . ولى اكنون ، اسلام از نواحى شرقى تا نواحى غربى زمين ، همه جا نفوذ كرده است . در جانب مغرب تا اندلس ، و در جانب مشرق تا چين و اواسط هند ، و در جانب جنوب تا حبشه و زنگبار ، و در شمال تا بلاد تركان و صقلابيان رسيده است . بدين ترتيب ، اقوام مختلف با يك ديگر چنان تفاهمى پيدا كرده‌اند كه تنها خواست خدا مىتوانسته است چنين كند . و از آنان [ كه سد راه ارتباطهاى فرهنگى بودند ] تنها ولگردان و راهزنان بر جاى ماندند . بازماندهء كافران سرسخت ، گرفتار ترس شدند و سر به اطاعت فرود آوردند . اينان اكنون در پيروان اسلام به چشم احترام مىنگرند ، و با آنان در صلح و صفا به سر مىبرند . تحصيل اطلاعات دربارهء جاهاى مختلف زمين ، اكنون بيرون از قياس ، سهلتر و مطمئن‌تر شده است . اكنون گروهى از امكنه را مىيابيم كه در جغرافيا [ ى بطلميوس ] ، در مشرق امكنهء ديگر قرار داده شده ، در صورتى كه واقعا در مغرب آن امكنه واقع است ، و بر عكس . دليل اين امر آنان است كه يا تعيين مسافات كه بنا بر آنها طول و عرض جغرافيائى صورت مىگرفته ، مبنى بر اشتباه بوده است ، يا اين كه ساكنان اين گونه امكنه ، جاهاى سابق خود را ترك كرده و به جاهاى ديگر رفته‌اند » « 1 » پس با توجه به نمونهء كارهاى مسلمين به اهميت اين دانش در نزد آنان بر مىخوريم و تنها در كتاب « تقويم البلدان » به ده‌ها مسألهء دقيق در مورد عرض و طول بلاد و ذكر اسامى آنها مىرسيم . گرچه جغرافياى مسلمين چنان كه ياد كرديم به ذكر طول و عرض بلاد منحصر نبود ، ولى در همان باره نيز مىبينيم كه چه مايه كارهاى علمى انجام داده‌اند . و به گفتهء كراچكوفسكى « در اين روزگار ديگر تأثير مهم و چشمگير آنان را در تاريخ تمدن انسانى همگان پذيرفته‌اند » « 2 » و به گفتهء لاروس - به نقل دائرة المعارف مصر - « هنگامى كه خواننده‌اى بخواهد شگفتى دانش جغرافيا را در قرن يازدهم [ ميلادى - پنجم هجرى ] بنگرد ، نبايد آن را در اروپا - كه در آن روزگار غرق توحش بود - بجويد ، بلكه بايد مقصود خويش را در نزد عرب ( مسلمين ) طلب كند . » « 3 » 2 - ابن فقيه ابو بكر احمد بن محمد بن اسحاق همدانى ، معروف به ابن فقيه ( ابن الفقيه ) ، ابن نديم مىگويد : « نامش احمد و از اديبان است . بيش از اين از كار و بار او چيزى دانسته نيست .

--> ( 1 ) - تحديد نهايات الاماكن ، به نقل از كتاب « علم و تمدن در اسلام » تاليف آقاى دكتر سيد حسين نصر ، ترجمهء آقاى احمد آرام ، فصل سوم ، بند « ب » - جغرافيا . ( 2 ) - تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ج 1 ، ص 3 ( 3 ) - دائرة المعارف مصر - فريد وجدى - ج 3 ، ص 122 ، چاپ دوم .