امّا آنچه را كه در اينجا ذكر آن مناسب مىنمايد آن است كه در متن كتاب حاضر مكرّر به داشتن پير و مرشد توصيه و تأكيد نموده و از قول شيخ عطّار چنين گفته است : تا نيفتد بر تو مردى را نظر * از وجود خويش كى يا بى اثر پير بايد ، راه را تنها مرو * و ز سر عميا در اين دريا مرو « 1 » و باز از زبان آن مقرّب حضرت بارى خواجه عبد اللّه انصارى چنين مىآورد : « درخت را آب بايد ، طفل را شير ، شريعت را استاد ، طريقت را پير » « 2 » يعنى سپردن راه شريعت بىداشتن استادى دانا و سلوك طريقهء طريقت بىولايت پير و راهنمايى بينا ميسّر نمىشود ، مگر مجذوبان دل آگاه مطلق و شيفتگان درگاه حق را ، كه دليل راه آنان فراست باطنى و صفاى روحانى و بالاتر از همه جذبات انوار رحمت رحمانى است و اين طايفه از خاصان‌اند كه بىواسطه و دليل به ديدار كعبه مقصود و وصال حضرت معبود توانند رسيد و اين‌چنين مردانى از نوادر زمان و اعجوبه‌هاى دوران‌اند . « 3 » و ليكن طريق احتياط آن است كه آدمى به ملاحظهء نادرات ، خود را به تهلكهء آفات نيندازد و بىبدرقه و دليل ، قطع اين راه نسازد . « 1 » غير از اين باز هم مطالب و مضامين ديگرى از اين دست در لابه‌لاى كتاب بسيار است « 4 » ولى هيچ‌گاه تصريح يا اشارتى بدانكه خود او پير و مرشدى داشته است در جايى ديده نمىشود و اگر او را پيرى و مرشدى جز خواجه ابو الوفا بود ، يادى از او اگرچه براى نوبتى ، مىنمود چنان كه به ذكر نام ابو الوفا در همهء كتب و اشعار خود پرداخته و نام او را جاىجاى زينت‌بخش دفترها و آثار خود ساخته است . « 5 » مختصر آنكه از ملاحظه بعض اشعار و اشارات كمال الدّين خوارزمى مىتوان چنين

--> ( 1 ) . ر . ك : آثار و تأليفات ص 33 ، و اعتقاد و مذهب و مشرب ص 30 مقدّمه . ( 2 ) . ر . ك : ص 322 . ( 3 ) . ر . ك : ص 322 - 324 . ( 4 ) . ر . ك : ص 49 و 71 و 73 و 317 - 318 ، و 222 . ( 5 ) . در ص 228 جواهر الاسرار از خواجه ابو الوفا چنين ياد مىكند : « . . . خواجهء پاكيزه ذات پسنديده صفات ، معدن علوم الرّوحانيّة ، ينبوع الاسرار السّبحانيّة المنسلخ من هياكل النّاسوتيّة المتواصل الى السّبحات اللّاهوتيّة . آن محرم خلوتى كه آنجا * محو است نشان آفرينش اعنى قدوهء اهل صفا خواجه ابو الوفا ادام اللّه تعالى بركة انفاسه . . . » و ر . ك : ص 23 ، مقدّمهء و ص 242 ، متن كتاب .