همين حقيقت وجود است كه به آن حق اطلاق شده است و اين همان حقيقتى است كه گويند ، من حيث الذات ، لا يقبل العدم و كلَّما لا يقبل العدم بذاته - بدون ملاحظهء جهتى و اعتبارى و حيثيتى اعم از حيث تعليلى و تقييدى متَّصف است بضرورت ازليه ، چه آن كه اصالت اختصاص بوجود دارد و عليَّت و معلوليَّت در وجود است ، و چون وحدت ذاتى وجود است ، مقدم بر هر چيز ، صرف است ، هر حقيقتى بخصوص وجود ، مقدم بر تعدُّد و تكثُّر و حدّ و نفادست . لذا نگارنده در شرح مقدمه قيصرى بيان كردم كه مقام صرافت وجود كافهء كليهء كمالات و منشأ انتزاع جميع نعوت و اوصاف كماليه است و اين حقيقت به خودى خود طارد عدم است ، و ذات در مقام انتزاع وجوب ، به هيچ جهتى و امرى احتياج ندارد ، و بايد اصل حقيقت آن چنان تام و تمام باشد ، كه در مقام منشأ بودن جهت انتزاع وجوب ، محتاج به لحاظ غير نيز باشد و لحاظ هر امرى و مقابل قرار دادن آن با هر شيئى منافات با اطلاق ذاتى و صرافت فطرى آن دارد . و مما ذكرنا يظهر ان ما ذكره العارف البارع استاذنا الأقدم الآقا ميرزا محمد رضا الأصفهاني حق و صدق ، أو در حواشى بر شرح فصوص در مقام شرح قول مصنف « في ان الوجود هو الحق » و در فصل إثبات وجوب ذاتى براى اصل وجود ، برهان بر وحدت وجود اقامت نموده است ، و ما بيان كرديم كه اصل برهان أو بر آن چه ذكر شد مبتنى است و دليل مؤلف اين كتاب و شارح و برهان قمشه‌اى تام است و بين مفهوم و مصداق خلط نشده است كما ظنَّه بعض المعاصرين « 1 » دامت إفاضاته .

--> ( 1 ) و هو الفاضل البارع الكامل اخى و زميلي - آقا ميرزا على آقاى طهرانى - ارنگه‌ئى - ادام اللَّه تعالى حراسته . آقا شيخ على آقا از دوستان قديم اين حقير و قريب و قريب سى - 30 - سال است كه بين ما ، كمال مودت بر قرار است . ايشان در منقول و معقول از افاضل اين عصرند ، علاوه بر مراتب علمى در سلامت نفس و صفاى باطن و پاكىِ طينت داراى مقامى رفيع است . معظم له فعلًا در مشهد سكونت اختيار نموده است و از مدرسين عالى مقام عصر ماست .