مورد ديگرى از همين طراز در مقدّمه و نخستين رسالهء انسان فراهم آمده است . براى نخستين بار محل تصنيف آن مسجد جمعهء ابركوه ( متن . مقدمهء نسفى ، ص 81 ) تعيين شده است . بارى ، نسخهء دست‌نويس كتابخانهء مجلس ، در تهران ، بنياد طباطبائى 994 ، مشتمل بر يك مقدّمهء مشابه مىباشد ، ولى تنها حاوى چهار فصل است ( به جاى پنج فصل ) و در همان محلّ ، در ماه رمضان 691 ، تحرير شده است . از طرف ديگر ، رسالهء نخست ، بر طبق اغلب نسخه‌هاى دست‌نويس ، در شهر بخارا نگارش يافته است ( متن ص 131 ) . نسخهء مجلس شورا ، باز هم در اينجا ، روايت ديگرى را عرضه مىدارد و مىگويد : اين رساله « در تاريخ پايان رمضان 691 در كوه ابراهيم در ابركوه تصنيف شده است » . چنين تواند بود كه مؤلّف چندين بار رسالهء واحدى را استنساخ كرده و آن را در رساله‌هايى كم‌وبيش مشابه گنجانيده باشد . ولى اين تناقضات ما را در مورد امكان تاريخ‌گذارى مصنّفات مؤلف و در نتيجه بررسى تحول فكرى او دچار ترديد مىسازد . مورد ديگرى ترديدهاى ما را شدت مىدهد . در بخش اعظم نسخه‌هاى خطى كه مىشناسيم ، رسالهء دهم مجموعه رساله‌اى است در باب توازى عالم كبير و عالم صغير ( متن صفحات 183 - 192 ) . اغلب اوقات ، اين متن با نتيجه‌اى خاتمه مىيابد كه بر حسب آن سه رسالهء واپسين جلد اوّل گويا در اصفهان تصنيف شده باشد ( بند 25 ، ص 170 ) . اين نتيجه‌گيرى تنها در دو نسخهء خطى ولى الدين 1767 و 1685 موجود نيست ، در آنها رسالهء مورد بحث در جاى ديگرى قرار دارد ( ر . ك . صفحات بعد ) . در سه نسخهء منگنه 112 ، دانشگاه استانبول برگهء 896 ، نور عثمانيه 4899 نظير رسالهء دهم جلد اوّل ، رساله در باب فقر آمده است ( رسالهء دوم از رسائل اضافى در چاپ حاضر ، صفحات ( 325 - 336 ) . بارى در دو نسخهء خطّى آخرين ، اين رساله خاتمهء واحدى دارد . ( بند 36 ، ص 336 ) . حقيقت اين است كه دو نسخهء خطى مورد بحث از حيث تأليف صورت‌هاى مختلفى دارند و مىكوشند تا دو يا سه روايت مختلف را با هم تلفيق كنند . رساله در موضوع عالم صغير به صورت رسالهء دهم جلد دوم در آنجا وجود دارد . با وجود اين آخرين يادداشت مؤلّف ظاهرا بيشتر به جاى رساله در مجموعه مربوط است تا به محتواى آن . ما هم دربارهء اينكه كدام رساله فى الواقع در اصفهان به رشتهء تحرير در آمده است ، هيچ‌گونه اطمينان و ايقانى نداريم . مورد خطير ديگر چنين است : برطبق رسالهء دوم كشف الحقائق ، نسفى ، در ضمن گردشى در بخارا ، به همراه شيخ و شاگردانش ، مورد اهانت دو تن از اصحاب خود قرار گرفت . شب بعد ، در