خزينه‌هاى وى را مالامال يافت ، و به يقين دانست كه به هركه مىخواهد مىدهد و بىعلّت مىدهد ، اكنون بدانكه درين مقام است كه حرص برمىخيزد و توكّل به‌جاى آن مىنشيند ، درين مقام است كه سعى و كوشش بسيار برمىخيزد و رضا و تسليم به جاى آن مىنشيند ، و درين مقام است كه محبّت غير برمىخيزد و محبّت خداى به جاى آن مىنشيند ، و درين مقام است كه غم معاش و اندوه رزق برمىخيزد ، و درين مقام است كه شرك خفى برمىخيزد ، و درين مقام است كه طبيب معزول مىشود و منجّم باطل مىگردد ، و اسباب به يك‌بار از پيش اين موحّد برخاست ، چنان‌كه اگر در وقتى به نادر نظرش بر سببى افتد در وقت رنج يا در وقت راحت ، آن را شرك داند و زود از آن بازگردد ، و به توبه و استغفار مشغول شود . 82 فصل چهارم در بيان اعتقاد اهل كشف ، و اين طايفه را خاص الخاص مىگويند 5 ( 14 ) بدانكه اهل كشف به زبان اقرار مىكنند و به دل تصديق مىكنند هستى و يگانگى خداى را تعالى و تقدّس . و اين هستى و يگانگى كه ايشان به زبان اقرار مىكنند و به دل تصديق مىكنند به طريق كشف و عيان است . ( 15 ) اى درويش ! اين طايفه‌اند كه از تمامت حجاب‌ها گذشتند ، و به مشاهدهء خداى رسيدند ، و به لقاى خداى مشرّف شدند . و چون به لقاى خداى مشرّف شدند ، و به علم اليقين دانسته بودند ، اكنون به عين اليقين هم دانستند ، و ديدند كه هستى خداى راست و بس . ازين جهت اين طايفه را اهل وحدت مىگويند كه غير خداى نمىبينند و نمىدانند ، همه خداى مىبينند و همه خداى مىدانند . 6 ( 16 ) اى درويش ! از كفر تا به توحيد راه بسيار است ، و از توحيد تا به اتّحاد راه بسيار است ، و از اتحاد تا به وحدت هم راه بسيار است ، و وحدت است كه مقصد سالكان و مقصود روندگان است . ( 17 ) اى درويش ! معنى مطابق كفر پوشش است ، و پوشش بر دو قسم است . يك پوشش آن است كه به واسطهء آن پوشش خداى را نمىبينند و نمىدانند ، و اين كفر مبتديان است ، و اين كفر مذموم است ؛ ديگر پوشش آن است كه به واسطهء آن پوشش غير خداى نمىبينند و نمىدانند ، و اين كفر منتهيان است ، و اين كفر محمود است . 83 « إِنَّ *