و تزيينات آن را تماشا مىكرد ، رو به سوى ابان بن عثمان نموده ، گفت : چگونه است ساختمان ما نسبت به ساختمان شما ؟ ابان گفت : ما آن را همانند ساختمان مسجد بنا كرديم و شما همانند كليسا ساختيد ! سپس مهدى عباسى نيز از سمت شمال مسجد تغييراتى داد و مقدارى به مسجد افزود كه پس از آن ، اين توسعه در اين حد ، از اين سو باقى ماند . ساختمان مهدى در سال 161 ه . آغاز و در سال 165 ه . به پايان رسيد . در شب جمعه اول رمضان سال 654 ه . بر اثر بىتوجهى مأموران روشنايى قنديلها ، شعله‌اى از آتش نخست منطقه‌اى از مسجد را سوزاند و سپس به تمام مسجد گسترش يافت ، به طورى كه به جز گنبدى كه در صحن مسجد قرار داشت ، چيزى از مسجد باقى نماند . اين گنبد به وسيلهء الناصر لدين اللّه در سال 576 ه . براى حفظ ذخيره و اندوخته‌هاى مسجد بنا گرديده بود كه به هنگام آتش‌سوزى ، قرآن عثمانى و اشياى ديگرى در آن قرار داشت . مردم مدينه سعى نمودند كه آتش را مهار كنند ليكن آتش بر آنان غلبه كرد و تمامى مسجد را سوزانيد . اين حادثه به آگاهى خليفه المستعصم باللّه ، عبد اللّه بن المنتصر باللّه رسانده شد . نامبرده صنعتگرانى را به همراه وسايل و ابزار و آلات ساختمان ، در موسم حج سال 655 ه . به مدينه فرستاد و ساختمان آن را از نو آغاز كرد و ملك مظفر امير يمن نيز چوب و مواد ساختمانى فراوان به مدينه جهت تعمير مسجد فرستاد و نور الدين على بن معز امير مصر و ظاهر بيبرس بند قدارى نيز مصالحى براى تجديد ساختمان مسجد ارسال نمودند . سپس ملك ناصر محمد بن قلاوون هم در سال 705 ه . و 706 ه . سقف قسمت شرقى مسجد و آستانه دربها و نيز قسمت غربى مسجد را تعمير نمود . نامبرده در سال 729 ه . دو رديف رواق در زير سقف سمت قبلهء مسجد كه در كنار صحن قرار داشت ، اضافه نمود . پس از گذشت زمانى ، مقدارى فرسودگى و خرابى در آن به وجود آمد تا اين كه به وسيلهء اشرف برسباى در سال 831 ه . بار ديگر تعمير گرديد . در سال 853 ه . ظاهر چقمق نيز قسمتى از سقف روضه و بعضى از قسمتهاى ديگر سقف مسجد را كه خلل وارد گرديده بود ، تجديد و تعمير نمود . در سال 879 ه . ملك قايتباى تعميرات مهمى را در مسجد النبى شروع كرد كه شامل