ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
491
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
مصر و هند به مدينه مىآيد و سجادههاى فارس و بغداد و بصره نيز در مدينه داد و ستد مىگردد . همچنين از بغداد و بصره عبا با قيمتهاى مختلف وارد مىشود كه هر يك بر اساس مرغوبيت و نوع بافت آنها ، از نيم جنيه تا بيست جنيه به فروش مىرسد . همچنين گليمهايى از فارس و تركيه و بغداد و مس از مصر وارد شده و در بازارهاى آن به فروش مىرسد . مهمترين كالاى تجارتى مدينه خرما است كه اين شهر معروفيت به سزايى در داشتن انواع خرما نسبت به شهرهاى ديگر دارد ؛ زيرا خرما در اين شهر به بيش از 172 نوع مىرسد كه هفتاد و دو نوع آن معروف به « حرّه » بوده كه مردم مدينه خود از آن استفاده مىكنند و يا به ديگران هديه مىدهند ، صد نوع ديگر معروف به « لونا » است كه به علّت ارزان بودن ، بيشتر مورد استفادهء عربهاى كوهنشين است . از نوع لونا ، خرماهاى برخى بدون هسته و بعضى هستهدار مىباشد كه در رنگهاى سفيد و زرد و سرخ و كلفت و باريك ، در اندازههاى بزرگ و كوچك ديده مىشود . اما از انواع « حرّه » كه مهمترين آنها « عنبره » است كه طول هر دانهء خرما حدود ده سانتيمتر و عرض پنج سانتيمتر مىباشد و قيمت آن چهار برابر قيمت انواع ديگر از اين نوع خرما است كه البته اين نوع خرما كمياب است . ديگر خرماى مرغوب ، خرماى « شلبى » است كه به اميران و بزرگان هديه مىشود ، سپس خرماى « حلوه » است كه محبوبترين خرما نزد اهل مدينه به شمار مىرود و مردم اين شهر به رطب و خرماى آن علاقه وافرى دارند . سپس خرماى « البيض » است كه طول آن به اندازه عرض آن است ، سپس خرماى « الشقّرى » و نيز خرماى « السكّره » كه مانند رطب بوده و خرماى آن همانند حبهء قند در دهان آب مىشود . سپس خرماى « الطّبر جلّى » است كه رطب و خرماى آن زرد رنگ است . سپس خرماى « البرنى » و « العجوه » و « الخضريّه » است كه رنگ خرما و رطب آن سبز رنگ مىباشد و خرماى « الرّباعى » و « المكتومى » است كه به سياهى دانههاى قهوه است . سپس خرماى « سكرة الشرق » است و « الجاوى » است كه بيرون و درون آن سياه رنگ است و « اللّبانه » است كه سفيد رنگ بوده و فقط يك دانه از آن را مىتوان خورد و اين نوع خرما هفت شكل مىباشد و سپس خرماى « و الفند » كه رنگ آن سرخ بوده و داراى انواع مختلفى است . خرماى « حرّ » سرد مزاج است به استثناى الشلبى و الجاوى كه گرم مزاج