ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
398
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
« العترى » در اثر آب باران مىرويد كه اين علفها بهترين غذا براى چارپايان مىباشد . در اطراف اين كشتزارها ، خانههايى قرار گرفته كه در آن اعراب از اين گياهان محافظت مىكنند و از راه فروش آن در مكه ، زندگى خود را مىگذرانند . تا ساعت پنج و نيم در اين دشت به حركت خود ادامه داديم و به دشت ديگرى كه پر از درختان خرما و جز آن بود وارد شديم . در دو طرف مسير حركت ما خانههايى قرار داشت و همچنان در اين مسير بالا و پايين مىرفتيم تا اين كه در ساعت هفت و پانزده دقيقه به « وادى الليمون » رسيديم كه در خلال اين حركت فقط پانزده دقيقه استراحت كرديم . در اين دشت ، خانههايى در دامنهء كوهها ساخته شده بود و در اطراف آن باغهاى بسيار باصفايى قرار داشت كه در اين باغها درختان خرما و ليمو و خربزه و خيار و باميه و پنبه ، كشت شده بود و ساقههاى پنبهء آن حدود دو متر ارتفاع داشت . رشتههاى آن همانند ابريشم ، نرم و لطيف بود . در اطراف بعضى از باغهاى ياد شده ديوارهايى از سنگ بزرگ و سخت به رنگ بنفش ساخته شده بود كه بر اثر گذشت زمان منهدم گرديده بود . همچنين در اطراف آن ساختمانهاى قديمى قرار داشت كه نشاندهندهء آثارى از زندگى و تمدّن مردمان در زمانهاى دور در اين بخش بود . در اين دشت قناتى وجود دارد كه به وسيلهء سنگ و گچ سفتى به عمق يك چهارم متر و عرض شش دهم متر ساختهاند كه عمق آب در كف آن پنجاه سانتيمتر مىباشد . آب آن گوارا و همانند آب مقطر صاف و زلال مىباشد . اين آب شب و روز و تابستان و زمستان در آن جريان داشته كه در پايان بدون آن كه به گياهان سودى رساند ، وارد صحرا مىگردد . اگر مجراى اين قنات را تغيير مىدادند و به سوى درختان و باغها منحرف مىساختند ، سود فراوانى را دربر مىداشت . اين قنات از كنار كوه ، به مسافت زيادى در سمت شرق ادامه داشت و قسمتهاى فراوانى از ساختمان آن منهدم شده بود . مسافت ياد شده را در نيم ساعت طى كرديم . از پيرى فرتوت در اين مسير ، سرچشمه قنات را پرسيدم كه گفت : اين قنات از چاهى عميق در زمينى سخت به عمق 20 قامت سرچشمه گرفته و روى آن با سنگ و خاك به ارتفاع سه قامت پوشيده شده است . اين چشمه را نمىتوان ديد مگر آن كه قصد ترميم و ساختمان آن را داشته باشيم . چشمهء ياد شده در سمت راست شخصى است كه به