ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
332
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
صفا و مروه خداوند مىفرمايد : « إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَلِيمٌ » . « 1 » صفا صفا كه نقطه آغازين سعى است و آن در اصل جايگاهى بلند بر كوه ابو قبيس مىباشد و كوه ابو قبيس در جنوب مسجد الحرام و در نزديكى دربى است كه معروف به باب الصفا است . اين جايگاه همانند مصلايى است كه طول آن 6 متر و عرضش سه متر است و در ارتفاع دو مترى از سطح زمين قرار دارد . با چهار پله بدان بالا مىروند . در قسمت جنوب اين فضا ؛ يعنى در پشت آن نيز چهار پله ساخته شده كه بر آن سه نيم طاق در يك رديف از شرق به غرب به وجود آوردهاند . كوه ابو قبيس در واقع در پس اين چهار پلهء پسين قرار دارد . بر دور صفا ، به استثناى سمت شمالى آن كه از آن بالا مىروند ، ديوارى كشيده شده است كه بر طبق گفته فاسى در وصف صفا ، پلهاى ديگر نيز وجود داشته است كه با بالا آمدن سطح خيابان ، آن پله از ميان رفته است . و اينك خلاصهاى از گفتهء فاسى در اين باره : صفا جايگاهى بلند از كوه است كه در آن پله و سه نيم طاق قرار دارد و پلهها در بالا و پايين نيمطاقها قرار گرفته است كه تعدادى از اين پلهكانها در زير نيمطاقها مدفون گرديده است . اين تعداد ، هشت پله بوده و پس از آن فضايى هموار قرار داشته ، همانند فضاهايى كه در برابر نيمطاقها ديده مىشود . سپس داراى دو پله بوده و غير از آنچه كه فعلا ديده مىشود ، يك پله در زير نيم طاق قرار دارد و سپس سطح وسيعى بوده و پس از آن سه پلهء ديگر ، باز سطح وسيعى قرار داشته كه اين سطح در پايينترين نقطه و به زمين چسبيده است كه ممكن است بر روى خاكهاى زمين هم اين چنين بوده است كه در طول زمان در زير آن مدفون شده است ؛ همچنانكه در سال 804 ه . به وسيلهء عمليات خاكبردارى كه در اين نقطه صورت گرفت ، پلههايى در زير آن ديده شد .
--> ( 1 ) - بقره : 138