ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )

257

مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )

تقى فاسى مىگويد : در حضور من ارتفاع بلند چاه از روى زمين و قطر و محيط آن شمارش گرديد . ارتفاع لبهء چاه زمزم از روى زمين 4 / 13 ذراع و قطر دهانهء آن چهار و نيم ذراع و محيط دهانهء آن پانزده ذراع دو قيراط كم بود . ( كه اين ذراع بر حسب ذراع آهنى 7 / 1 56 سانتيمتر شمارش گرديده است ) تقى فاسى در سالهاى آغازين قرن نهم گفته است : چاه زمزم داخل خانه‌اى مربع قرار گرفته است و در ديوارهاى آن 9 حوض وجود دارد كه از آب چاه زمزم پر مىشود و مردم با آن وضو مىسازند . در آن ديوارى كه روبروى كعبه است ، پنجره‌هايى وجود دارد و در بالاى اين خانه سايبانى براى مؤذنان ساخته شده است ، ليكن نمىدانم چه كسى اين ساختمان را بدين شكل بنا كرده است . وى سپس گفته است : در سال 822 هجرى اصلاحات و تغييرات اساسى در اين خانه انجام شد ، حوضها و سايبان مؤذنان بر بالاى آن مرمت گرديد كه هزينهء اين تعميرات را جناب مستطاب عالى شيخ على بن محمد بن عبد الكريم گيلانى كه در آن زمان در مكه زندگى مىكرد ، پرداخت نمود . در سال 933 ه . در اطراف ساختمان زمزم كتيبه‌اى از طلا ساخته شد كه در آن نام « مولانا السلطان الملك المظفر سليمان نخبة آل عثمان » نوشته شده بود و نيز در سال 948 ه . ساختمان زمزم به دست امير خشقلدى تجديد بنا گرديد . به طورى كه زمين آن را با مرمر فرش كردند و بر آن سقفى نهادند و بر روى آن سايبانى از چوب كنده‌كارى شده به وجود آوردند . روى اين سايبان ، شيروانى قرار دادند كه در وسط آن گنبدى قرار داشت و سطح بيرونى آن ، با يك لايه سرب پوشيده شده بود . در سال 1020 ه . به دستور سلطان احمد خان ( عثمانى ) پنجره‌اى آهنى در داخل چاه زمزم قرار دادند ، به طورى كه يك متر از آب چاه روى آن قرار گرفته بود ؛ زيرا بعضى از ديوانگان بر حسب تصوراتشان خود را جهت فدا كردن به داخل چاه مىانداختند . اين پنجره هنوز - 1318 ه . - باقى است . بر پنجرهء اطراف زمزم در سمت شمالى درب آن ، اين نوشته ديده مىشود : « ماء زمزم شفاء من كلّ داء » ، « آية ما بيننا و بين المنافقين أنّهم لا يتضلعون من زمزم » السلطان عبد الحميد خان سنة 1201 ه . »