عودت دادند . جايگاه مقام ابراهيم و نمازخانهء پشت آن تقى الدين فاسى مىگويد : ازرقى ( متوفاى سال 217 ه . ) از ابن ابى مليكه روايت كرده كه جايگاه كنونى مقام همان محلى است كه از زمان جاهليت و نيز در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و دو خليفهء بعد از او قرار داشته است . پس از سيلى كه در سال 17 ه . مشهور به « سيل ام نهشل » جريان پيدا كرد ، آن را از جايگاه اصلى خود كند و به كنار كعبه آورد . در كنار ديوار شرقى كه درب كعبه در آن سمت قرار دارد . اين سيل در زمان خلافت عمر جارى شد . عمر به مكه آمد و در حضور جمعى از صحابه ، آن را به جايگاه اوليهء خود باز گرداند . همچنين محب طبرى از قول مالك در كتاب خود اين چنين نقل مىكند : مقام در دوران ابراهيم عليه السّلام در جايگاه كنونى خود بوده است ، ليكن در دوران جاهليت از ترس سيل ، آن را به كنار خانه آوردند . اين وضعيت در دوران پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و ابو بكر به همين شكل باقى بود تا اين كه در دوران خلافت عمر پس از تعيين دقيق محل مقام كه به وسيلهء نخ‌هاى قديمى اندازه‌گيرى شد ، مقام را از خانه دور كردند و به جايگاه اوليه برگرداندند . تقى فاسى مىگويد : اين روايت گفته ازرقى است و با روايت صحيح جابر نيز مخالفت دارد وى پس از شرح زيادى در اين باره مىگويد : هم‌اكنون - يعنى سال 812 هجرى - در اين كه چه كسى مقام را به جايگاه اصلى كنونى آورده است ، سه نظريه وجود دارد : نخست پيامبر صلّى اللّه عليه و إله ، دوم عمر ، سوم ، يكى غير از دو نفر ياد شده . سپس گفته است : جايگاه كنونى مقام همان مكانى است كه در دوران خليل عليه السّلام بود و در اين نظر ترديد و شكى براى كسى وجود ندارد . اما اختلاف در اين است كه آيا مقام در دوران پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در همين جايگاه بوده است همچنانكه ابن ابى مليكه گفته است و يا چنان كه مالك گفته جاى آن تفاوت داشته است ؟ سپس مىگويد : آنچه را كه عمر انجام داد آن بود كه مقام را كه سيل سال 17 ه . از جاى خود كنده بود به جايگاه پيشين خود باز گرداند . تقى فاسى در ادامهء سخن خود مىگويد : مقام هم‌اكنون در زير گنبدى فراز و چوبين كه بر روى چهار ستون سنگى تراشيده شده ، قرار گرفته است و اطراف آن را چهار پنجرهء