ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
241
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
آهنى كه ميان هر دو ستون يك پنجره قرار دارد ، فرا گرفته است . ورودى مقام از سمت شرق است و درون گنبد آن با نقش و نگارهايى از طلا زينت داده شده و از بيرون ، آنچه كه در زير آسمان قرار دارد با آهك سفيد شده است . اما مصلايى كه در پشت مقام قرار گرفته داراى سايبانى است با چهار ستون كه دو ستون آن ، ستونهاى مقام و تكيهگاه گنبد آن است . درون سقف سايبان با نقش و نگارهاى طلايى مزين گرديده و سطح بيرونى آن با آهك سفيد شده است . اين ساختمان بنابر نوشتهاى كه بر روى آن در هنگام ساختمان قرار داده شده در تاريخ رجب سال 810 ه . از سوى ملك ناصر فرج امير سرزمين مصر و شام ساخته شده است ، همچنين نام ملك ناصر محمد بن قلاوون امير مصر بر روى پنجره شرقى مقام با تاريخ سال 728 ه . نوشته شده است . مقام ابراهيم در بخش ميانى زير گنبد و در ميان چهار پنجرهء آهنى قرار داده شده است . مقام داراى گنبدهاى آهنين است ، مقصوره كه پايههاى آن با مس مذاب بر روى زمين محكم و استوار شده ؛ آنگونه كه گنبد روى آن را فقط با كلنگ يا وسايلى شبيه به آن مىتوان از جا درآورد . احتمالا آنگونه كه ابن جبير در سفرنامه خود ، در سال 579 ه . مىگويد : اين گنبد آهنى را هنگام آمدن حجاج براى نگهدارى از مقام بر روى آن مىگذاشتهاند ؛ زيرا اين پوشش آهنين قدرت تحمل فشار حاجيان زيارتكنندهء مقام را دارا بوده است . اين گفته بدين معنا است كه مقام در جايگاه خود ثابت نبوده و گاهى آن را به درون كعبه مىبردهاند و گاه همانند اكنون آن را در زير گنبدى چوبى قرار مىدادهاند كه در موسم حج ، گنبد چوبين آن را به گنبد آهنى تبديل مىكردهاند . تقى فاسى مىگويد : نمىدانم چه زمانى مقام را همانند دوران فعلى در جايگاه ثابت خود قرار داده و بر روى آن گنبد آهنين گذاشتهاند ، اما به نظرم نخستين كسى كه گنبدى بر روى گنبد آهنى كه در ميانهء آن مقام قرار دارد را ساخت ، ملك مسعود امير يمن و مكه بوده است . گنبد مقام در سال 900 و 1049 ه . تجديد بنا گرديد و طلاكارى آن را سليمان بك والى جده و مكه در سال 1072 ه . از سوى پادشاه مصر محمد كزلار انجام داده است . نوشتهاى در سمت جنوبى گنبد قرار دارد كه در آن آمده است : « امر بتجديد هذا المقام الشريف مولانا العبد الفقير الى اللّه تعالى سلطان