ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )

238

مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )

روايت شده است كه گفت : عرض كردم : « يا رسول اللّه ! لو اتخذت المقام مصلى » ؛ « چه نيكوست كه مقام را مصلاى خود قرار دهى » پس خداوند اين آيه را نازل كرد : وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى . همچنين از يوسف بن سليمان روايت شده كه گفت : حاتم بن اسماعيل گفت : جعفر ابن محمد امام صادق عليه السّلام از پدرش از جابر نقل كرده كه فرمود : پيامبر صلّى اللّه عليه و إله ركن را استلام كرد سپس سه طواف را با حركت تند و چهار طواف ديگر را به طور معمولى طى نمود و آنگاه به سوى مقام ابراهيم آمد و اين آيه را تلاوت نمود : وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى سپس مقام را ميان خود و كعبه قرار داد و دو ركعت نماز بجاى آورد . بنابراين ، طبق اين دو روايت ، خواستهء خداوند از بجا آوردن نماز در كنار مقام ، همين جايگاه مشهور مىباشد ، با توجه به اين گفتار ، درستى نظر ما ثابت مىشود ؛ زيرا علاوه بر روايتى كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نقل شده و تأييدى است بر اين نظر ، ظاهر آيهء قرآن خود دلالت بر اين گفتار دارد و نيازى به تأويل آن نمىباشد و تا هنگامى كه دليلى بر نادرستى ظاهر در دست نباشد ، نمىتوانيم از آن دست برداشته و به تأويل باطنى مبهمى اعتماد كنيم و بدون ترديد آنچه كه نزد مردم به عنوان مقام مشهور است ، همين مقام ابراهيم بوده كه خداوند در اين باره مىفرمايد : وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى . دو روايتى را كه طبرى در تفسير خود آورده ، بخارى نيز در صحيح خود ؛ يكى را در كتاب تفسير و ديگرى را در كتاب حج نقل كرده است و همچنان كه مىبينيم تصريح آيه در اين است كه جايگاه نماز قسمتى از محدودهء مقام ، يعنى اطراف جايگاه مقام است ؛ زيرا خود جايگاه سنگ به علت كوچكيش نمىتواند محل نماز قرار گيرد ، بنابراين مقام جايگاهى بزرگتر و جز آن سنگ مىباشد و شايد سنگ مشهور در مقام ابراهيم علامت و نشانه‌اى از براى مقام باشد نه جايگاهى كه بايد بر روى آن نماز گزارد . اندازهء مقام « 1 » قاضى عزّ الدين بن جماعه مىگويد : هنگامى كه در سال 753 ه . در مكه مجاور

--> ( 1 ) - مقصود سنگ مقام ابراهيم و تزيينات آن است « مترجم » .