شد كه « ان للَّه تعالى ان يقسم به من شاء من خلقه و ليس لخلقه ان يقسموا الا به » و جواب اين قسمها محذوفست يعنى قسم به اين امور كه مبعوث خواهند گرديد خلايق يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ در روزى كه بجنباند زمين و كوه‌ها را جنباننده يعنى نفخهء اولى كه از هول آن همه بلرزه آيند تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ حالكونى كه در پى آن درآيد از پس درآينده كه آن نفخهء ثانيه است بنا برين توجيه يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ ظرف متعلق بامر محذوفست كه آن « ليبعثن الخلائق » باشد و مراد از رجفه دانستى كه نفخهء اولى است و مخفى نيست كه بعث در نفخهء اولى واقع نخواهد شد پس چون مىشود كه ظرف بعث روز ظهور نفخهء اولى باشد ؟ جواب آنكه زمان نفختين زمان وسيعست و مراد وقوع بعث در بعضى ازين زمان وسيع ممتد است بنا برين « تتبعها الرادفة » را حال از « يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ » گردانيديم و حاصل كلام چنين است كه بعث واقع خواهد شد در بعضى از زمان نفخهء اولى و نفخهء ثانيه كه آن نفخهء ثانيه است در كتاب رجعت از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه مراد از راجفه حضرت امام حسين عليه السّلام و از رادفه على بن ابى طالب است صلوات اللَّه و سلامه عليه و اول كسى كه قبر براى او شكافته شود و خاك از سر مبارك او افشانده شود در محضر هفتاد و پنج هزار انبياء حضرت امام حسين عليه السّلام است قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ واجِفَةٌ أَبْصارُها خاشِعَةٌ قلوب مبتدا است واجفة صفت آن تا آنكه نكره مبتدا واقع نشود و ابصارها بتقدير ابصار اهلها و اصحابها خبر مبتداء يعنى دلهايى كه لرزان و ترسانند در آن روز ، ديده‌هاى اهل آن دلها خوار و ذليل‌اند و مراد از قلوب قلوب كافران و منكران بعث‌اند بقرينهء اينكه حق تعالى ميفرمايد كه يَقُولُونَ ميگويند منكرين بعث أَ إِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحافِرَةِ آيا ما هر آينه باز گردانيده شدگانيم در حالت اولى هر گاه شخصى براهى كه آمده برود عربان گويند رجع فلان فى حافرته أَ إِذا كُنَّا اى انبعث اذا كنا عِظاماً نَخِرَةً آيا مبعوث خواهيم شد چون گرديم ما بعد از موت استخوانهاى پوسيده ؟ و بعضى بقرينهء حافرة و خاسرة ناخرة خوانده‌اند و گفته‌اند كه