از اعمال و افعال خلايق مخفى نخواهد ماند « قال على بن ابراهيم يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ اى يكشف عن الامور التي خفيت و ما غصبوا آل محمد حقهم » يعنى روزى كه آشكارا شود از امور آنچه مخفى بود و آنچه غصب كرده بودند از آل محمد صلوات اللَّه عليه و آله حق ايشان را و ميتواند كه يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ متعلق به محذوف باشد اى اذكر يوم يكشف عن ساق يعنى به ياد بيار چنين روزى را كه در غايت شدت و هول باشد يا روزى را كه همهء چيزها منكشف گردد وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ و خوانده شوند مردمان بسوى سجود كردن خداى تعالى بواسطهء امتحان ايمان ايشان فَلا يَسْتَطِيعُونَ پس استطاعت نداشته باشند كافران كه سجود كنند جبائى كه از رؤساء معتزله است گفته كه نفى استطاعت سجود و ايمان كفار در قيامت دالست بر اينكه ايشان در دنيا استطاعت بر سجود و ايمان دارند و بعد ازين گفته كه اين آيه باطل مىكند قول جمعى از اهل سنت را كه ميگويند كه كافر در دنيا استطاعت بر ايمان ندارد و فخر رازى گفته « و الجواب فيه ان علم اللَّه بانه لا يؤمن مناف لوجود الايمان و الجمع بين المنافيين محال فالاستطاعة فى الدنيا ايضا غير حاصلة على قول الجبائى » پوشيده نماند كه اين جواب به چند وجه باطلست يكى آنكه علم خداى تعالى را علت اشيا دانسته و عليت علم واجب لازم دارد جبر را و جبر باطلست پس عليت نيز باطل خواهد بود ديگر آنكه بفرض عليت منافات با تحقق ايمان دارد نه با استطاعت چنانچه بر عقل پوشيده نيست خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ يعنى ايشان قدرت بر سجود ندارند حالكونى كه خاشع است ابصار ايشان يعنى در حالتى كه از شدت هول و خوف سر بالا نتوانند كرد و چشم نتوانند گشود تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ فرو گيرد آنها را ذلت و خوارى به جهت عدم مواظبت بر خدمت مولى و صاحب خود چنانچه بنده كه اعراض كند از خدمت صاحب خود بيقين در ميان مردمان ذليل و خوار خواهد گرديد وَ قَدْ كانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ و بتحقيق بودند ايشان در دنيا كه خوانده ميشدند و مأمور ميگشتند بسوى سجود بدرگاه احديت وَ هُمْ سالِمُونَ حالكونى كه