وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا و گفتند آنان كه كافر شدند لِلَّذِينَ آمَنُوا اى لاجل المؤمنين و فى شأنهم يعنى براى آنانى كه ايمان آورده بودند و در شأن ايشان لَوْ كانَ خَيْراً اگر ميبود ايمان بهتر از كيش ما در جلب نفع و دفع ضرر ما سَبَقُونا إِلَيْهِ سبقت نگرفتندى بر ما آن گروه مؤمنين بسوى ايمان زيرا كه ما به آن اولى و انسب بوديم بنا برين ضمير « كان » و ضمير « اليه » راجع بايمان است كه منتزع از لفظ « آمنوا » است مخفى نماند كه اگر « للذين آمنوا » محمول بر وجه خطاب باشد به اين معنى كه گفتند آنان كه كافر شدند مر مؤمنين را چنانچه گويند « قال زيد لعمرو » يعنى گفت زيد مر عمرو را بنا بر اين ظاهر اين بود كه بازاى « ما سَبَقُونا إِلَيْهِ : ما سبقتم اليه » گفته شود يعنى : و گفتند آنان كه كافر شدند مر مؤمنين را كه اگر در ايمان خيرى ميبود سبقت نميگرفتيد شما بر ما بسوى ايمان و چون « ما سَبَقُونا إِلَيْهِ » بطريق غيبت تعبير شده لهذا « للذين آمنوا » را چنين تفسير كرديم كه اى لاجل المؤمنين تا معنى صحيح از آن مستفاد گردد ، و ميتواند كه « للذين آمنوا » به ظاهر خود كه خطابست محمول شود و ما سَبَقُونا إِلَيْهِ التفات از خطاب بغيبت باشد چنانچه حق تعالى فرموده حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ وَ إِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ ظرف فعل محذوفست اى : و ظهر عنادهم اذ لم يهتدوا به يعنى و ظاهر شد بر عالميان عناد ايشان چون كه هدايت نيافتند به قرآن ازين حيثيت كه تدبر در معانى و حقايق آن نكردند فَسَيَقُولُونَ هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ پس به جهت اين عدم هدايت زود باشد كه بگويند كه اين قرآن كذبيست قديم كه مردم پيش نيز اين گونه افترا ميكرده‌اند وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى و پيش از قرآن نازل شد كتاب موسى كه تورية است إِماماً وَ رَحْمَةً حالكونى كه پيشوا و نعمت بود براى