شوند در بر طرف كردن عذاب يا موت . چون « نفس » در « لا تَجْزِي نَفْسٌ » نكره در سياق نفى است ، و نكره در سياق نفى افادهء عموم مىكند ، بنا برين ضمير راجع بر آن نفس را ضمير جمع آورد و فرمود : « وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ » . و آنچه در آيت « يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ » بطريق اجمال گفته بود ، در مقام تفصيل بعضى از آن ميفرمايد كه وَ إِذْ نَجَّيْناكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ و ياد كنيد أى فرزندان يعقوب وقتى را كه نجات داديم اجداد و أسلاف شما را « مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ » از اقربا و اتباع فرعون . گفته‌اند كه فرعون لقب پادشاهان عمالقه است چنانچه كسرى و قيصر لقب سلاطين فرس و روم است يَسُومُونَكُمْ أى يعذّبونكم سُوءَ الْعَذابِ حالكونى كه عذاب ميكردند شما را عذابى شديد و آن عذاب اين بود كه يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ ميكشتند پسران شما را در حين طفوليت بسبب آنكه كهنه « 1 » بفرعون گفته بودند كه در اين أيام در بنى اسرائيل فرزندى متولد خواهد شد كه هلاك تو و تبديل دين تو از دست او باشد وَ يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ و باقى ميگذاشتند دختران شما را براى خدمت زنان خود . چون « يذبحون » درين سوره بدون حرف عطف مذكور شده بنا برين اين جمله بيان « يسومونكم » واقع شده چنانچه در سوره أعراف است ، و در سورهء ابراهيم « 2 » چون مصدّر بواو عطف مذكور شده بيان « يسومونكم » نخواهد بود ان شاء اللَّه در آن سوره مذكور خواهد شد . وَ فِي ذلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ « بلاء » در اين آيت بمعنى محنت ميتواند بود و بمعنى نعمت نيز ، زيرا كه أصل بلاء اختبار است و اختبار الهى گاهى بمحنت است و گاهى بنعمت ، بنا بر أول « ذلكم » اشارت به ذبح أولاد است ، يعنى درين ذبح أولاد شما محنتى است مر شما را از جانب پروردگار شما كه آن محنت اين صفت دارد كه بزرگست ، و بنا بر ثانى « ذلكم » اشارت بنجات ايشانست از آل فرعون ، يعنى درين

--> ( 1 ) - بفتح كاف و هاء جمع كاهن . ( 2 ) - در سورهء اعراف آيهء 140 ، و در سورهء ابراهيم آيهء 6 .