بواسطه محافظت و رعايت فواصل كلام است ، و تكرار لفظ « اياك » بجهة التذاذ در خطابست . و ايراد صيغهء متكلم مع الغير در عبادت و استعانت ميتواند كه اشارت باشد بر اينكه عبد بايد كه در مقام عبوديت و استعانت ، غير خود مثل انبياء و اوصياء سلام اللَّه عليهم را با خود سهيم و شريك گرداند تا بوسيلهء ايشان عبادت و استعانت او مقبول درگاه احديت گردد . و ما احسن ما قيل : « صد خار را زبهر گلى آب ميدهند » در احكام شرعى مقرر است كه هر كه متاعى چند در يك عقد بخرد و بعضى از آن معيب برآيد همه را رد بايد كرد ، يا همه را بايد نگاه داشت و بعيب راضى شد ، و مشترى را نميرسد كه معيب را رد كند و بىعيب را نگاه دارد ، پس هر بنده كه عبادات خلص اولياء را با عبادت خود ضمّ كند و ملائكه به حكم الهى متحمل آن گردند حق تعالى كريمتر از آنست كه عبادت بىعيب را بشآمت عبادت معيب رد نمايد ، يا بىعيب را قبول كند و معيب را مردود گرداند ، پس بيقين عبادت معيب را بطفيل بىعيب قبول كند . در كتاب حدائق الانوار فخر رازى مذكور است كه اگر كسى گويد كجاست در فاتحه كه ترك يك تشديد به اعتقاد موجب كفر باشد ؟ جواب : اينجا كه ميفرمايد « إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ » اگر « اياك » را مشدّد نخوانند كفر بود زيرا كه « اياك » مخفف بمعنى شعاع بود پس معنى چنان بود ، كه شعاع آفتاب را ميپرستم و اين كفر بود . اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ بنما ما را راهى راست در اقوال و افعال و اخلاق كه آن راه متوسط بود ميان افراط و تفريط ، يا ثابت دار ما را در آن راه كه آن راه محمد و ائمه معصومين است صلوات اللَّه عليه و عليهم اجمعين ، و در بعضى روايات آمده كه « اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ » يعنى « ادم لنا توفيقك الّذى أطعناك به فى ماضى ايامنا حتى نطيعك كذلك فى مستقبل اعمارنا » و در روايت ديگر چنين وارد شده كه مراد از صراط مستقيم على بن ابى طالب و معرفت اوست سلام اللَّه عليه . و ايضا مرويست كه : « الصراط المستقيم هى الطريق الى معرفة اللَّه و هما صراطان : صراط فى الدنيا و صراط