معين الدين فراهى هروى ( ملا مسكين )
281
تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف )
اشارت - ثمن بخس فرمود ، يعنى بهاى اندك كه به نسبت بيوسف هيچ مناسبت نداشت ، حقّ تعالى مذمّت فرمود برادران يوسف را كه يوسفى همچنان را به درمى چند ناسره بفروختند ، تا از اين واقعه حصّهء از براى خود بردارى ، و حصهء تو آنست كه دين اسلام « 1 » از دين يوسف عزيزتر و دنيا عند اللّه تعالى از درمى چند ناسره « 2 » خوارتر ، هر كه دين را به دنيا فروشد خسران و ملامت وى اضعاف مضاعفة برادران يوسف باشد . موعظه - از صديق منقولست كه فرمود اى فرزند آدم ، ابليس هميشه در پيش روى تو ايستاده و نفس تو بر دست راست تو ، و هوا بر دست چپ ، و دنيا بر پس پشت ، و اعضا و جوارح بر حوالى ، و جبار عالم جل و علا بر فوق ، يعنى بحسب قدرت نه مكان ، چنان كه فرمود . « هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ » ابليس ترا به ترك دين مىخواند ، نفس ترا به معصيت مىخواند ، و هوا ترا به شهوت دلالت مىكند ، و دنيا ترا به اختيار او بر آخرت ترغيب مىنمايد ، و اعضاء بانواع ذنوب مىفرمايد ، و جبّار جلّ جلاله به رحمت و مغفرت مىخواند . قال اللّه تعالى : « أُولئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ » پس هر كه اجابت ابليس كند دين از وى مفارقت جويد ، و هر كه اجابت نفس كند روح از وى مباينت جويد و هر كه اجابت هوا كند حسن خلق از وى گريزان گردد و هر كه اجابت دنيا كند آخرت را بباد بر دهد ، و هر كه اجابت اعضا كند ، بهشت از وى در حجاب شود ، و هر كه اجابة اللّه تعالى كند همه بديها از وى دور شود ، و به همهء نيكيها و اصل شود . لطيفهء شريفه - نقلست كه چون برادران ، يوسف را در معرض فروش درآوردند مالك را نقدى چندان نبود و متاعى همچنان نداشت كه بهاى وى تواند بود دست در كيسهء خود برد درمى چند در ته كيسهء وى بود ناسره ، كه هيچكس او را به هيچ
--> ( 1 ) - د : دين اسلام را . ( 2 ) - د : ناپسنديده .