الملا فتح الله الكاشاني
43
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
ايشان كافرند و چون ايشان با وجود اين علامت انكار اينمعنى كنند فرشتگان بر ايشان گواهى دهند و چون بر انكار اصرار كنند پيغمبران گواهى دهند و چون از اين تبرا كنند بفرمايد تا همسايها بر ايشان گواهى دهند و چون بر انكار ثابت قدم باشند اعضاى ايشانرا ناطق سازد تا بر ايشان گواهى دهند و در بعضى تفاسير مذكور است كه همچنانكه جوارح كافران بر افعال بد ايشان گواهى دهند اعضاى مؤمنان بر طاعت ايشان گواهى دهند چنان كه در آثار آمده كه حق تعالى به بندهء مؤمن خطاب كند او شرم داشته باشد كه عبادت و خيرات خود را بر او شمارد اعضاى ويرا بسخن درآرد تا هر يك اعمال خود را بتفصيل بازگويند حتى انگشتان گواهى دهند بر شمردن تسبيح و آيتهاى قرآن بعد از آن در بيان اظهار قدرت خود ميفرمايد بر اهلاك جماعتى كه جاحد وحدانيتاند و ميگويند كه . وَ لَوْ نَشاءُ و اگر خواهيم در دنيا لَطَمَسْنا هر آينه ناپديد كنيم و محو گردانيم عَلى أَعْيُنِهِمْ بر چشمهاى ايشان بر وجهى كه اثر چشم ايشان بر صفحهء روى ايشان نماند فَاسْتَبَقُوا الصِّراطَ پس سبقت گيرند در راهى كه در سلوك آن عادت كردهاند فَأَنَّى يُبْصِرُونَ پس چگونه به بينند آن را . وَ لَوْ نَشاءُ و اگر خواهيم لَمَسَخْناهُمْ هر آينه مسخ كنيم و متغير سازيم صورت ايشانرا به صورت سنگ كه بىروح است يا به صورت بوزينه يا خوك عَلى مَكانَتِهِمْ بر همانجاهاى خودشان كه نشستهاند يعنى هم آنجا كه هستند افسرده شوند فَمَا اسْتَطاعُوا پس نتوانند و قدرت نداشته باشند مُضِيًّا بر پيش رفتن از آن موضع وَ لا يَرْجِعُونَ و باز پس نگردند يعنى نتوانند كه باز گردند از آن مراد آنست كه بر پيش و پس رفتن قادر نباشند و يا نتوانند كه رجوع به صورت اصلى خود كنند خلاصهء معنى آنست كه كفار بسبب كفر و نقض عهد مستحق اين جزا هستند و ما قدرت داريم بر آن ليكن به جهت رحمت شامله و اقتضاى حكمت در مهلت دادن ايشان اين كار نميكنيم و ايشانرا وا ميگذاريم تا در آخرت سزاى خود رسند بعد از آن به جهت تنبيه ايشان بر قدرت او سبحانه بر مسخ و طمس مىفرمايد كه . وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ و هر كرا عمر مىدهيم و زندگانى او را دراز ميكنيم نُنَكِّسْهُ برگردانيم او را فِي الْخَلْقِ در آفرينش يعنى زيادتى جسم او را به نقص بدل كنيم و قوت او را بضعف و جوانى و طراوت او را به پيرى و پژمردگى و زيركى و دانايى او را بخرف و نادانى أَ فَلا يَعْقِلُونَ آيا در نمييابند كه هر كه قادر بر اين باشد بر مسخ صورت نيز قادر خواهد بود آوردهاند كه چون كفار عرب قرآن