الملا فتح الله الكاشاني
343
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
بَيْنَهُما ميان ايشان بنصيحت يعنى اين هر دو فرقه را به حكم خدا دعوت نماييد و بروايت قتاده مرد انصارى را در ذمهء انصارى ديگر حقى بود و او در دادن مضايقه ميكرد آنمرد بكثرت قوم خود مستظهر شده گفت به خدا كه من حق خود را از تو بعنف و قهر بستانم آنمرد گفت بيا تا نزد رسول خدا رويم و او را حكم سازيم گفت من نميايم پس درهم افتادند و كار ايشان از دشنام بشمشير كشيد و آية مذكوره نازلشد كه ميان ايشان باصلاح آريد فَإِنْ بَغَتْ پس اگر ستم كند و تعدى نمايد إِحْداهُما يكى از اين دو طايفه عَلَى الْأُخْرى بر طايفهء ديگر و به صلح راضى نشود و از حكم خدا عدول نمايد فَقاتِلُوا الَّتِي پس كارزار كنيد با آن گروه ديگر كه تَبْغِي افزونى جويد و تعدى نمايد بر گروه ديگر حَتَّى تَفِيءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ تا بازگردد به حكم خدا و اطاعة امر او كند فَإِنْ فاءَتْ پس اگر بازگردد آن طايفهء ياغيه به راه حق و منقاد امر الهى شود در ترك مقاتله فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما پس اصلاح كنيد ميان ايشان بِالْعَدْلِ بسويه يعنى در اصلاح ميل بيك طايفه مكنيد بلكه رعايت هر دو را مرعى داريد وَ أَقْسِطُوا و عدل كنيد در همهء كارهاى إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ بدرستى كه خداى دوست ميدارد عدل كنندگانرا يعنى عواقب امور ايشان را محمود ميسازد و احكام باقى مسائل متفرعه بر آن در منهج الصادقين سمت تقرير يافته و نيز به جهت تاكيد و مبالغه در مصالحه بين المخاصمين و المنازعين ميفرمايد كه . إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ جز اين نيست كه مؤمنان برادرانند يكدگر را در دين و منسوبانند باصل واحد كه ايمانست پس بايد كه ميان ايشان نفاق و شقاق نباشد و اگر بر سبيل نادر خلاف و نزاع واقع شود فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ پس بصلاح آريد ميان برادران خود به كف ظالم و اعانت مظلوم و بعد از امر بصلاح به جهت عزم اهل ايمان بر اصلاح و عدم تهاون ايشان در آن باب تخويف ايشان مينمايد در مخالفت امر مذكور بقوله وَ اتَّقُوا اللَّهَ و بترسيد از عذاب الهى لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ شايد كه شما رحمت كرده شويد يعنى اميدوار باشيد برحمت واسعهء او بوجه انقياد كه موجب اجر جزيل و ثواب جميل است كعب الاحبار از سيد الابرار عليه السلام روايت كند كه مزد آنكه ميان مردمان اصلاح كند همچه مزد كسى است كه كارزار كند با كفار زهرى از سالم نقل كرده آنحضرت فرمود كه مسلمان برادر مسلمانست بايد كه به روى ظلم نكند و بدانيد كه هر كه در حاجت