الملا فتح الله الكاشاني
341
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
فرستاد و فرمود كه در خفيه تجسس حال ايشان نما و در كار ايشان احتياط تمام مرعى دار تا ارتداد ايشان بر تو واضح نشود با ايشان مقاتله منما خالد چون نزديك آنصوب رسيد جاسوسى را به تجسس احوال ايشان روانه ساخت جاسوس در وقت نماز عصر بميان ايشان رسيد ديد كه اذان نماز ميگويند و نماز بجماعة ميگذارند و بشعار اسلام اقدام مينمايند بازگشت و صورت حال باز گفت وى نزد ايشان آمد گفتند قبل از اين وليد بيامد و ما بجهة تعظيم باستقبال او بيرون آمديم ما را بديد مراجعت نمود ندانيم كه منشاء اين چه بود خالد صدقه از ايشان گرفته بازگشت و كيفيت حال بعرض حضرت رسانيد اين آيه نازلشد . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى آنكسانيكه ايمان آوردهايد إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ اگر بيايد بشما فاسقى كه بيرون رونده باشد از فرمان خدا بِنَبَإٍ بخبرى يعنى بياورد خبريكه موجب تالم خواطر باشد فَتَبَيَّنُوا پس تفحص و تجسس كنيد و نيك پيروى صدق و كذب آن نماييد و به مجرد اخبار وى مبادرت به عمل وى مكنيد أَنْ تُصِيبُوا به جهت كراهت آنكه برسانيد فعل مكروهى را قَوْماً بگروهى در اموال و انفس ايشان بِجَهالَةٍ بنادانى و عدم علم به حال ايشان از ايمان و اطاعت و كفر و معصيت پس به گمان آنكه كافرند و عاصى با ايشان در مقام محاربه و اذية در ميائيد و حال آنكه مؤمن و مطيع بوده باشند اگر چنين كنيد فَتُصْبِحُوا پس گرديد عَلى ما فَعَلْتُمْ از آنكه كرده باشيد از فعل مكروه با ايشان نادِمِينَ پشيمانان كه ممكن نباشد تدارك آن يعنى در اول امر كه بقول فاسق عمل كنيد بىآنكه صدق او بر شما ظاهر گردد و در ثانى الحال خلاف صادر گردد از آن نادم شويد و هميشه بر آن تاسف خوريد و غمگين باشيد و به هيچ وجه تدارك آن نتوانيد كرد . وَ اعْلَمُوا بدانيد ايمؤمنان أَنَّ فِيكُمْ آنكه در ميان شماست رَسُولَ اللَّهِ فرستادهء خداى و تعظيم و اجلال او مقتضى آنست كه كذب كلام ما را يعنى به حضرت او معروض نداريد و ديگر آنكه بخلاف راستى سخن عرض نماييد يا مرتكب غير فعل مرضى شويد حق تعالى وى را برسول اعلام كند و موجب رسوائى شما شود لَوْ يُطِيعُكُمْ اگر فرمان برد شما را يعنى اگر رسول خدا قبول شما كند و براى شما عمل نمايد فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ در بسيارى از كارها لَعَنِتُّمْ هر آينه برنج افتيد و هلاك شويد زيرا كه اكثر قول و فعل شما براى هوا و غضب است پس در جميع امور اطاعة وى كنيد تا از مضيق هلاكت دنيوى و اخروى برهيد و چون جمعى ديگر از ايشان كه بحليهء تقوى متحلى بودند در اين امر جسارت نميكردند و خود را از آن دور ميداشتند از اينجهة حق تعالى