سورهء از قرآن كه محكم و مبين باشد و متشابه و متناول نباشد يعنى صريحا دلالت كند بر جهاد و اصلا محتمل غير آن نباشد و گويند محكميت آن باعتبار عدم نسخ آنست تا روز قيامت چون سوره فرود آيد هرگز قلم نسخ بر مضمون آن كشيده نشود وَ ذُكِرَ فِيهَا الْقِتالُ و ياد كرده شود در آن امر بمجاهده و مقاتله رَأَيْتَ الَّذِينَ بينى تو آنانرا كه فِي قُلُوبِهِمْ در دلهاى ايشان مَرَضٌ بيمارى شرك و نفاق است و يا سستى و بيهوشى در كار دين يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ مينگرند بسوى تو نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مانند كسى كه بر او فرود آمده باشد بيهوشى مِنَ الْمَوْتِ از غم و اندوه مرك يعنى به جهت جبانه و مخافت پريشان و غمگين شوند و متحير گردند همچو نظر كردن كسى كه در سكرات موت و غرق آب فوت گرفتار باشد و قتاده گفته كه هيچ چيز بر منافقان سخت‌تر از اين نبود كه مأمور شدند بر جهاد فَأَوْلى لَهُمْ پس سزاوارتر است عذاب و عقاب مر ايشانرا يعنى مكاره و عقوبة اقربست بايشان يا مآل كار ايشان راجع به آن سزاوار تر است مر ايشانرا . طاعَةٌ فرمان‌بردارى است در امر جهاد وَ قَوْلٌ مَعْرُوفٌ و سخن نيكو مثل سمعنا و اطعنا و اظهار كراهت از قول ماذا قال آنفا فَإِذا عَزَمَ الْأَمْرُ پس چون جزم شد امر قتال و لازم گشت حكم جهاد يعنى مآل كار ايشان به جائى رسيد كه بر آن عزم كنند فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ پس آنهنگام اگر راست گفتندى با خداى آنچه اظهار آن ميكنند از امتثال امر الهى در باب جهاد و امر تشويق بر قتال لَكانَ هر آينه بودى خَيْراً لَهُمْ بهتر مر ايشان را در دار دنيا از نفاق ايشان پس بر سبيل التفات از غيبت بخطاب ميفرمايد . فَهَلْ عَسَيْتُمْ پس آيا متوقع است از شما اى اهل نفاق إِنْ تَوَلَّيْتُمْ كه اگر متولى امر مردمان شويد و حاكم ايشان گرديد أَنْ تُفْسِدُوا آنكه فساد كنيد و تباهى جوئيد فِي الْأَرْضِ در زمين بسبب اخذ رشوت و ريختن خون ناحق وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ و ببريد از خويشان خود استفهام براى تقرير است يعنى البته از شما ميآيد كه چون منصب امارت و حكومت يابيد بسبب تكبر و تعظيم و كثرت جاه در زمين فساد كنيد و قطع رحم نمائيد همچنانكه در زمان جاهليت ميكرديد و يا معنى آنست كه اگر از دين اسلام برگرديد و طريقهء زمان جاهليت را پيش گيريد كه آن فساد است و ريختن خون ناحق و قطع رحم و غارة اهل اسلام . أُولئِكَ آنگروه مفسد و ياغى الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ كسانىاند كه رانده است و دور كرده ايشانرا خداى از رحمة خود فَأَصَمَّهُمْ