أَنْ أُخْرَجَ كه بيرون آورده شوم يعنى مرا برانگيزانند و زنده بيرون آورند از قبر وَ قَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ و حال آنكه گذشته‌اند قرنهاى بسيار مِنْ قَبْلِي پيش از من و يكى باز نيامده و زنده نشده يعنى هيچكس را تا غاية زنده نكردند پس چگونه مرا بازآرند و يا قرون بسيار پيش از من منكر حشر و نشر بودند پس چگونه به آن تصديق كنم وَ هُما يَسْتَغِيثانِ اللَّهَ و پدر و مادر استغاثه كنند از خدا تا راه ايمان را بفرزندان ايشان نمايد و يا از خدا فريادرسى خواهند از او و از گفتار او و گويند به او كه لازم حال تو گرداند خداى تعالى وَيْلَكَ هلاكة تو را مراد حرص و ترغيب اوست بر ايمان نه هلاكة او يعنى ترك اين سخن كن و از روى اخلاص و صدق آمِنْ ايمان آور بقيامت و احوال آن إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ بدرستى كه وعدهء خدا درست و راستست و البته واقع خواهد شد فَيَقُولُ پس گويد آنكس كه ما هذا نيست اينكه شما مرا به آن وعده ميدهيد إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ مگر افسانه‌هاى پيشينيان و اباطيل و اكاذيب ايشان كه در دفاتر نوشته‌اند و آن را اصلى و حقيقتى نيست . أُولئِكَ الَّذِينَ آنگروه منكر حشر گروهىاند حَقَّ سزاوار گشته و واجب شده عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ بر ايشان كلمهء عذاب فِي أُمَمٍ در حالتى كه ممدودند در سلك گروهى چند از كفار قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ كه گذشته‌اند پيش از ايشان مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ از ديوان و آدميان اين كلام رد است بر قول كسانى كه تجويز موت نميكنند بر جنيان و نيز مؤيد اينست قوله إِنَّهُمْ بدرستى كه امم سابقه و اتباع ايشان كه كفرهء قريش بودند كانُوا خاسِرِينَ هستند زيان كاران در آن جهان اين آيه عام است نسبت بهر كافرى كه عاق والدين باشد و منكر بعث و نشور و اولئك الذين كه خبر الذى است مقوى اينست . وَ لِكُلٍّ و مر هر يكى را از اين دو جنس مؤمن و يا كافر را دَرَجاتٌ مراتب و منازلست مِمَّا عَمِلُوا از جزاى آنچه كرده‌اند چه مراتب اهل ايمان بجانب علو ساعد است و منازل اهل كفر به طرف سفل مايل پس هر يك از اين دو گروه را درجاتى و مراتبيست معين تا قرار گيرند در آن وَ لِيُوَفِّيَهُمْ و تا تمام گرداند مر ايشان را أَعْمالَهُمْ جزاى كردارهاى ايشان وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ و ايشان ستمديده نشوند بنقصان ثواب و زيادتى عقاب يعنى نه ثواب كمتر از استحقاق باشد و نه عقاب زياده بر آن .