قوم عيسى در وقتى كه از آسمان فرود آيد و برفاقة آنها ترسايان را بكشد و كليسها را خراب كند و ارطاب بن منذر گويد كه مردى از عبد اللّه عباس پرسيد كه حمعسق چه باشد گفت من ترا به آن خبر دهم بدانكه اين آيه در شان مرديست كه نام او عبد اللّه يا عبد الاله باشد و او بر بعضى از جويهاى مشرق فرود آيد و در كنار جوئى دو مدينة بنا كند بر طريقى كه جوى آب در ميان هر دو شهر گذرد و چون خداى خواهد كه ملك او و اتباع او را زايل گرداند در شبى آتش فرستد و يكشهر را بتمامى بسوزد چنان كه از او اثرى نماند روز ديگر اهل آن مدينه باجبار اينكه در آنجا باشند بتماشاى اين شهر آيند حق تعالى ايشانرا با آن هر دو شهر فرو برد بر وجهى كه از ايشان اثرى باقى نماند فذلك قوله حم عسق يعنى تقدير كرده شد عزيمتى و سنتى و قضائى از جانب خداى در جزاى اين هر دو شهر يا عين اشارتست بعدل او سبحانه و سين به سكون و قاف بوقوع عذاب بر آن هر دو شهر يعنى مقدور و مقضى گشت از روى عدل كه زود باشد كه واقع شود عذاب بر اين هر دو شهر و برواية ابو الجوزاء از ابن عباس عين علامة عذابست و سين نشانة مسخ و قاف اثر قذف و ثعلبى از ابن عباس نقل كرده كه از امير المؤمنين عليه السلام استفسار اين كلمه نمودند فرمود كه حا حرق است و ميم مهلكه و عين عذاب و سين مسخ و قاف قذف و مؤيد اين قولست كه بعد از نزول اين آيه اثر اندوه بر جبين مبارك حضرت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ظاهر شد گفتند يا رسول اللّه چرا دلتنگ شدى فرمود مرا خبر دادند ببلائى كه بامة من فرود آيد و آن خسف است و قذف و امثال آن از خروج دجال و ساير وقايع كه در زمان خروج مهدى و نزول عيسى پيدا شود پس مراد وحى ملك علام است به سيد انام بوقوع حوادث و وقايع كه بعد از آن ظاهر شود . كَذلِكَ مثل آنچه در اين سوره است از معانى يُوحِي إِلَيْكَ پيوسته وحى مىكند بسوى تو وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ و بآنانكه پيش از تو بوده‌اند از ساير رسولان اللَّهُ الْعَزِيزُ خدائى كه غالبست بر جميع اشيا پس هيچكس از انزال وحى او را باز نتوان داشت الْحَكِيمُ دانا بهمهء اقوال كسى كه سزاوار نزول وحى است مراد آنست كه عادة اللّه جارى گشته بر آنكه مضمون اين سوره را كه توحيد است و تصديق ببعث و نشور بجميع پيغمبران خود الهام نمايد و اين معانى را در قرآن و در ساير كتب سماويه مكرر فرمايد بجهة تنبيه بليغ و لطف عظيم نسبت به بندگان اولين و آخرين و عطا از ابن عباس رواية كند كه خداى تعالى هيچ پيغمبرى را كتاب نفرستاده مگر كه معانى اين سوره بلغت ايشان در آن درج فرموده كه . لَهُ ما فِي السَّماواتِ مر اوراست آنچه در آسمان از امور