الملا فتح الله الكاشاني
190
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
انتقال اطفال در ارحام و ذكورية و انوثيت و حسن و قبح و عدد ايام حمل و ساعة آن وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ روزى كه بخواند خداى مشركان را و از روى توبيخ از ايشان سؤال كند كه أَيْنَ شُرَكائِي كجااند انبازان من كه بزعم و قول خود آنها را شريك دانستيد و ميگفتيد اينها شريك خدااند قالُوا گويند مشركان آذَنَّاكَ اعلام كرديم ترا ما مِنَّا كه نيست از ما مِنْ شَهِيدٍ هيچ گواهى دهنده بر شرك ايشان زيرا كه از ايشان تبرا كردهايم و از روى يقين اعتراف كردهايم بيگانگى . وَ ضَلَّ عَنْهُمْ و گم شد از ايشان ما كانُوا يَدْعُونَ آنچه بودند كه ميپرستيدند مِنْ قَبْلُ پيش از قيامة يعنى بتانى كه در دنيا پرستيدندى در آن روز نبينند و گويند كه ما معنا من شهيد وَ ظَنُّوا و يقين دانند مشركان كه ما لَهُمْ نيست مر ايشانرا مِنْ مَحِيصٍ هيچ گريز گاهى از عذاب و قيام ظن در مقام يقين در چيزى كه مشاهده نباشد بسيار شايعست پس در مذمت شبههء دنيويهء ايشان ميفرمايد كه . لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ ملول نميشود كافر مِنْ دُعاءِ الْخَيْرِ از خواهش نيكوئى در اينجهان چون نعمة و صحت و خوشحالى و فراغة وَ إِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ و اگر برسد ويرا بدى چون درويشى و بيمارى و پريشانى و كدورت فَيَؤُسٌ پس او شديد اليأس است يعنى بسيار نوميد از روح و راحت قَنُوطٌ بسيار ظاهر كننده نااميدى از رحمة حضرت بارى و يا نااميد است از اجابة دعا و بدگمان به پروردگار خود . وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ و اگر بچشانيم آن كافر را رَحْمَةً مِنَّا بخشش از نزديك ما چون غنى و صحت تن مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ بعد از آنكه سختى به دو رسيده باشد از بيمارى تن و درويشى لَيَقُولَنَّ هذا لِي هر آينه گويد اين نيكى براى من است يعنى من به جهت عمل نيك مستحق آنم يا آنكه اين نيكى دايم مرا خواهد بود و زوال پذير نخواهد بود وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ و گمان نمى برم قيامة را قائِمَةً برخاسته يعنى حاضر شده مراد انكار اوست از حشر و نشر وَ لَئِنْ رُجِعْتُ و اگر بازگردانيده شوم إِلى رَبِّي بسوى پروردگار خود يعنى اگر بالفرض قيامة قايم شود هم چنان كه زعم شما مسلمانانست و مرا برانگيزاند إِنَّ لِي بدرستى كه مرا باشد عِنْدَهُ نزديك او لَلْحُسْنى حالتى نيكوتر از آنچه امروز دارم از اصناف كرامة و نعمت زيرا كه استحقاق نعمة و كرامة دنيويه مرا ثابتست پس مرا انواع نعم اخرويه نيز بر اين قياس خواهد بود و از من منفك نخواهد شد ثعلبى از حسن بن على بن أبي طالب عليه السلام نقل مىكند كه كافر را دو تمناى عجبست