الملا فتح الله الكاشاني
134
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
اين هفت آسمانرا بر اصبعى نهد و اين هفت زمين را بر اصبعى و كوهها را بر اصبع ديگر و سائر خلق را بر ديگرى و همه را به حركت درآورد و گويد انا الملك منم پادشاهى كه قادر مطلقم بر همهء اشيا آنحضرت از اين كلام تعجب نموده تبسم فرمود جبرئيل ( ع ) اين آيه بر او خواند وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً و زمين همهء آن قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ در قبضهء اقتدار اوست در روز رستخيز وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ و همهء آسمانها در پيچيده شده بدست قدرت او حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود كه حضرت حق تعالى در روز قيامت آسمانها را درهم پيچيده بدست قدرت گرفته گويد انا الملك اين الجبارون اين المتكبرون و شبههء نيست كه مراد از امساك سماوات و ارض باصابع و تحريك آن نه بمعنى حقيقتست بلكه بر سبيل تخيل است همچنانكه يمين و قبضه كه بر سبيل تمثيل است و مقصود از آن اظهار قدرت باهره او سبحانه است و تنبيه بر آنكه افعال عظام كه افهام در آن حيرانند و اوهام به رسيدن آن سرگردان نسبت بقدرة كامله سبحانه در غايت سهولتست و كمال آسانى پس خلاصهء معنى آنست كه همهء زمينها با وجود عظم و سختى او نسبت بقدرت او مانند چيزيست كه قابض به كف خود قبض آن كند و همهء آسمانها نسبت به اقتدار او مثل آنچيزيست كه شخصى آن را بدست خود گرفته درهم پيچيد و هرگاه قدرت او به اين مثابه باشد پس سُبْحانَهُ منزه و پاك است ذات او سبحانه وَ تَعالى و بلند است قدرة او عَمَّا يُشْرِكُونَ از آنچه شرك مىآورند به او و او را شريك او ميسازند و بعد از اظهار كمال قدرت خود نسبت بجميع مقدورات كه از جملهء آن بعث و نشور است خبر ميدهد از ايقاع قيامت و ميگويد . وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ و دميده شود در صور كه آن شاخيست كه اسرافيل آن را در وقت قيامت در دمد و حكمت در اين آنست كه تا عقلاء در دار تكليف خود را به اين علامت بشناسند و مستعد رفتن شوند همچنانكه بوق رحيل كه علامت رحل كاروانست و مراد به اين نفخهء اولى است كه آن را نفخهء صعق نيز گويند زيرا كه چون دميده شود فَصَعِقَ پس بيهوش شود يعنى بميرد از شدة صيحه كه از آن صور بيرون آيد مَنْ فِي السَّماواتِ هر كه در آسمانها وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ و هر كه در زمين است إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ مگر آنكه را كه خداى خواهد كه جبرئيل است و ميكائيل و اسرافيل و عزرائيل انس مالك روايت كند كه رسول فرمود كه وقتى كه همين چهار كس بمانند حق سبحانه و تعالى فرمايد و خطاب كند كه از مخلوقات كه مانده عزرائيل گويد خدايا تو عالمى كه چهار كس ماندهايم گويد جان ميكائيل و اسرافيل را نزع كن پس