جنت قرار گرفته باشد فراغ البال نزد كلبى مراد أبو جهل است كه آن را دستها بر گردن بسته بدوزخ برند و او به روى خود خواهد كه از آتش بپرهيزد و از خود دفع كند و عطا گفته كه مراد كسى است كه او را سرنگون در آتش اندازند پس اول عضوى كه آتش او را حس كند روى او باشد بعد از آن از قول خزنه نسبت بكفار خبر ميدهد كه وَ قِيلَ و گفته شود يعنى خازنان دوزخ گويند لِلظَّالِمِينَ مر ستمكاران را از كفرة و فجرة ذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ بچشيد جزاى آنچه بوديد كه كسب ميكرديد از تكذيب پيغمبر و بعث و نشور در محشر پس مبالغه در تهديد كفار مكه مىكند و ميگويد كه . كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ تكذيب كردند آنان كه بودند پيش از كفار مكه پيغمبر خود را فَأَتاهُمُ الْعَذابُ پس آمد بايشان عذاب الهى مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ از آنجا كه شعور نمى داشتند به آن و وقوع آن در خاطر ايشان نميگذشت بلكه در حال امنيت و رفاهيت و غفلت عذاب بر ايشان نازلشد بطريق فجائة . فَأَذاقَهُمُ اللَّهُ پس بچشانيد ايشانرا خدا الْخِزْيَ خوارى و رسوائى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا در زندگانى دنيا بمسخ و خسف و قتل و سبى و جلا وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ و هر آينه عذاب سراى ديگر يعنى عقوبت عقبى كه براى ايشان آماده شده است أَكْبَرُ بزرگتر است از عذاب دنيا بجهة شدت دوام آن لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ اگر هستند كه بدانند يعنى اگر از اهل علم و نظراند هر آينه عالم خواهند بود به آن و عبرت خواهند گرفت از آن . وَ لَقَدْ ضَرَبْنا و بدرستى كه بيان كرديم لِلنَّاسِ براى آدميان فِي هذَا الْقُرْآنِ در اين كتاب كه قرآن است مِنْ كُلِّ مَثَلٍ از هر مثلى كه محتاج اليه مردمانست در امر دين مراد ذكر امم ماضيه است يعنى در قرآن احوال امم ماضيه بيان كرديم لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ شايد كه ايشان پند پذيرند به آن يعنى تامل در آن نموده عبرت گيرند از آن . قُرْآناً عَرَبِيًّا در حالتى كه قرآنيست بلغت عرب غَيْرَ ذِي عِوَجٍ نيست خداوند كجى يعنى منحرف نيست از حق بلكه طريق مستقيم است كه موصل است به حق پس هيچ اخلالى و تناقضى و اختلافى در معانى آن نيست و شك و شبههء نيست در حقيقت آن پس آن را منزل ساخت لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ شايد كه ايشان بپرهيزند و از كفر و انواع عصيان بسبب تامل و تفكر در معانى آن پس از براى عبدهء اصنام و اهل توحيد مثل مىزند و ميگويد . ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا بيان كرد خداى تعالى مثلى را براى مشركان و موحدان اما از براى مشركان مثل زد كه رَجُلًا فِيهِ شُرَكاءُ مرديرا كه در او شريكان باشند يعنى بنده را كه مولاى متعدده داشته باشد مُتَشاكِسُونَ كه مخالفت كننده باشند با هم بجهة