أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
100
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
آنگه گفت : [ يَتَّقِ اللَّهَ ] هر كه از خداى تعالى بترسد و طلاق سنّت دهد و گواه بر گيرد و از ترك واجبات و ارتكاب مقبّحات حذر كند خداى تعالى وى را از هر كارى سخت و از هر اندوهى عظيم كه باشد مخرجى و بيرون آمدنى پديد كند و از ميان بلاهاى دنيا و آخرتش بيرون آرد و روزى دهد از آنجا كه نبيوسد « 1 » و طمع ندارد و در حساب نيارد . مفسّران گفتند : آيت در حقّ عوف بن مالك الاشجعى آمد و سبب آن بود كه پسرى را از آن وى مشركان اسير كرده بودند نام وى سالم بن عوف بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و گفت : يا رسول اللّه حال فرزند من اين است و من درويشم مالى ندارم كه وى را فديه كنم رسول ( ص ) گفت : بنزديك آل محمّد چيزى نيست الّا مدّى از طعام ، بر و تقوى و پرهيزگارى را كار بند و صبر كن و بسيار ميگوى : لا حول و لا قوّة إلّا باللّه ، عوف بازگشت و با مادر فرزند گفت : كه رسول ( ص ) اين ميفرمايد ، مادر گفت : نيكو فرموده است ، ايشان تقوى و پرهيزگارى پيش گرفتند و پيوسته كلمهء « لا حول » ميگفتيد بسى « 2 » برنيامد كه يك روز پسرش سالم مشركان را غافل يافت از بند بجست و مىآمد در راه كلّهء اشتر ديد كلبى گفت : پنجاه اشتر بود آن را براند و با خود بياورد ، ايشان به آن توانگر شدند ؛ فذلك قوله [ وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ ] . عبد اللّه عبّاس گفت : يك روز رسول ( ص ) اين آيت بخواند آنگه گفت : يجعل له مخرجا من شبهات الدّنيا و من غمرات الموت و من شدائد يوم القيامة ؛ او را مخرجى دهد از شبهات دنيا و از سختيهاى مرگ و از شدايد روز قيامت . حسين بن الفضل « 3 » گفت :
--> ( 1 ) - در برهان قاطع گفته : « بيوسيدن بر وزن خموشيدن [ يعنى بفتح با و ضمّ ياء و اتباع و او به آن ] بمعنى اميد داشتن و اميدوار گرديدن و طمع كردن و چاپلوسى نمودن باشد » . ( 2 ) - در بعضى نسخ « بس » . ( 3 ) - در نسخ اين تفسير : « حسين أبو الفضل » و بوسيلهء تفسير ابو الفتوح ( ره ) تصحيح شد .