سورة الانشراح مكّيّة و هى ثمانى آيات بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ [ سوره الشرح ( 94 ) : آيات 1 تا 8 ] بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ ( 1 ) وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ ( 2 ) الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ ( 3 ) وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ ( 4 ) فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ( 5 ) إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ( 6 ) فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ ( 7 ) وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ ( 8 ) سورهء انشراح اين سوره مكّى است ؛ و هشت آيت است « 1 » . عبد اللّه مسعود از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد كه : هركه اين سوره بخواند چنان باشد كه بنزديك من آمده و مرا از غم شاد گردانيده . در اخبار أصحاب ما آمده است كه اين هر دو سوره يعنى « و الضّحى » و « ألم نشرح » يك سوره است و ميان ايشان فصل نكنند به « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » براى آنكه چون گفت : بنعمت خداى خود حديث كن آن نعمت باز گفت و در تعداد آن گرفت و گفت : نه ما دل ترا « 2 » گشاده كرديم و آن بار غم و محنت كه بر دل تو بود در گزاردن « 3 » پيغام و رسانيدن رسالت بخاصّ و عام و جنّ و إنس از دل تو زايل گردانيديم به آنكه دل ترا پر از علم و حكمت گردانيديم و از بهر تصديق دعوى نبوّت معجزات بر دست تو ظاهر كرديم أبو القاسم بلخى گفت : معنى آنست كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دلتنگ شده بود بمقاسات جنّ و انس ؛ خداى تعالى بآيات و وعدهء فتحها دل وى خوش گردانيد ، و نه ما بنهاديم و

--> ( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء : « و بيست و نه كلمت است و صد و سه حرف است » . ( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « [ شرح ] روشن كردن دل و معنى باشد ( تا آنكه گفته ) : و مراد بصدر دل است و براى آن صدر خواند آن را كه محلّ دل است » . ( 3 ) - در همهء نسخ : « گذاردن » و قياسا تصحيح شد .