[ فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى ] پس آنكس كه حقّ خداى بدهد از مال خود و از خداى بترسد و دروى عاصى نگردد ، و تصديق كند و باور دارد بهشت را و ثواب را . ضحّاك گفت : كلمهء « لا إله الّا اللّه » را يعنى ايمان را ؛ بعضى گفتند كه : عوض را بر آنچه بدهد هم در دنيا ؛ بيانش قول رسول خداى است : ما طلعت شمس قطّ إلّا و بجنبيها ملكان يقولان : اللّهمّ عجّل للمنفق خلفا و للممسك تلفا ؛ هيچ روز آفتاب برنيايد الّا كه بر هر دو جانب وى دو فريشتهء باشند ميگويند : بار خدايا هر كه مال نفقه مىكند عوض آن بتعجيل بوى رسان ؛ و هركس كه نفقه نميكند بتعجيل مال وى تلف گردان . آنگه گفت : مصداق اين سخن در قرآنست [ فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى ] تا آخر آيت ؛ خداى تعالى ميگويد : هر كه مال بدهد ما وى را آسان گردانيم بتوفيق طاعتى را كه موجب بهشت باشد و چنان سازيم كه طاعت بر وى آسان‌ترين كارها باشد ، و امّا آنكس كه وى بخيلى كند و حقّ خداى تعالى بدهد ، و از خداى و ثواب وى خود را مستغنى داند ، و بشهوات و لذّات دنيا از نعيم بهشت مستغنى شود ، و بهشت را و نعمت بهشت را تكذيب كند ما آسان گردانيم براى او كار دشوارتر را « 1 » ؛ چنان كه آن را توفيق دهيم اين را خذلان كنيم تا اختيار عملى كند كه بدان مستحقّ دوزخ گردد . امير المؤمنين على عليه السّلام روايت كرد كه : روزى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بجنازهء حاضر بود چوبى در دست داشت متفكّروار آن را بر زمين ميزد آنگه گفت : هيچكس نباشد و الّا كه وى را در بهشت جائى بود و در دوزخ جائى ؛ مردى گفت : يا رسول اللّه پس ما عمل

--> ( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) نسبت به اين مطلب چنين گفته : « ما او را ميسّر كنيم براى كار دشوارتر يعنى تمكين كنيم و خذلان تا عملى كند كه بدان مستحقّ دوزخ شود ، اگر گويند : « [ تيسير ] در جاى اوّل بجاى خودست درين آيت چگونه تيسير كند بنده را تا بدوزخ رسد ؟ - گوئيم معنى او تمكين باشد و امّا خذلان ؛ و خذلان را تيسير خواند امّا بر توسّع چنان كه [ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ ] * ؛ خبر بد را « بشارت » خواند ، و امّا بر سبيل ازدواج تا كلام مزدوج و مطابق شود أمير المؤمنين على ( ع ) روايت كرد كه يك روز رسول ( ص ) بجنازهء حاضر بود و چوبى بدست داشت بر زمين ميزد چنان كه مرد متفكّر كند آنگه گفت : هيچكس نباشد الّا او را در بهشت جائى بود و در دوزخ جائى ؛ مردى گفت : يا رسول اللّه پس ما عمل ترك كنيم ؟ - گفت : نه اعملوا فكلّ ميسر لما خلق له ؛ آنگه اين آيت بر خواند [ فَأَمَّا مَنْ أَعْطى ] الى قوله [ لِلْيُسْرى ] » .