حق تعالى آدمى را نعمت خود با ياد ميدهد تا در شكر وى كوشد ميگويد : نه ما او را دو چشم بينا داديم تا به آن دو چشم آنچه ديدنى است ببيند و از آن تمتّع يابد و اعتبار گيرد ؟ نه ما وى را زبان گويا داديم تا به زبان از آنچه در دل دارد عبارت كند و بگويد ؛ و بسبب نطق به مقصود و مطلوب خود رسد و شكر نعمتهاى ما گويد ؟ نه ما وى را دو لب ياقوت صفت داديم تا در حال نطق و أكل و شرب از آن هر دو استعانت كند و ايشان يار وى باشند كه اگر لب نباشد سخن گفتن و طعام خوردن و شراب خوردن متعذّر باشد . [ وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ ] « 1 » و نه ما وى را راه نموديم به راه خير و شرّ و مصالح و مفاسد ؟ گفتيم كه خير اينست و راه او اين ؛ خير اختيار كن و بر راه وى رو ، و شرّ اينست و راه وى اين ؛ وى را و راه وى را بگذار « 2 » . ابو حازم از رسول خداى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد كه خداى تعالى در بعضى كتب گفته است : يابن آدم ؛ اى فرزند آدم اگر زبانت با تو منازعت كند در آنچه بر تو حرام كرده‌ام گفتن آن ؛ دو لب در پيش وى نهاده‌ام تا برهم نهى ، و اگر چشم تو با تو منازعت كند در آنچه بر تو حرام كرده‌ام ديدن آن ؛ در پيش وى دو طبقه از جفن آفريده‌ام تا آن را بر هم نهى ، و اگر فرج تو با تو منازعت كند در محرّمات ؛ در پيش وى دو طبق رانها « 3 » آفريده‌ام تا فراهم گيرى . ابن عبّاس گفت : مراد به [ نجدين ] پستان مادرست يعنى ما او را در آن حال

--> ( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 534 ؛ س 9 ) : « وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ » و هدايت كرديم او را به دو طريق ؛ بيشتر مفسّران برآنند كه مراد به [ دو طريق ] راه خير و شرّست و اين قول روايت كرده‌اند از رسول ( ص ) و از أمير المؤمنين على ( ع ) كه : انّهما نجدان نجد الخير و نجد الشرّ فما يجعل نجد الشرّ أحبّ اليكم من نجد الخير ؟ ! گفت : آن دو طريق است ؛ طريق خير و طريق شرّ ؛ چيست آنكه راه شرّ بنزديك شما دوستتر كرده است از راه خير ؟ » . ( 2 ) - يعنى ترك كن و فروگذار . ( 3 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « از پايها » .