أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
360
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
بر وى خواهد بود و بازگشت همه با وى ؛ هيچكس از وى فايت نشود و هيچ چيز بر وى فرونشود . عبد اللّه عبّاس گفت : بر جسر دوزخ هفت جايگه مردم را بدارند و بپرسند در اوّلين جاى از شهادت أن لا إله الا اللّه ؛ اگر از عهدهء اين بيرون آيد رها كنند تا بدوّم رود و اگر نه هم از آنجا وى را در دوزخ اندازند ، چون بدوّم رسد از نمازش بپرسند اگر از عهدهء آن بيرون آيد و اگر نه بدوزخش اندازند ، چون بسيّم رسد از زكاتش بپرسند ، در چهارم از روزهاش بپرسند ، در مقام پنجم از حجّش بپرسند ، در ششم از عمره بپرسند ، چون بهفتم رسد از مظالمش بپرسند اگر از عهده بيرون آيد و إلّا مطالبه كنند او را به آن و از أعواض وى بگيرند و بخصمان وى دهند چون از اين همه فارغ گشت وى را ببهشت برند « 1 » . [ سوره الفجر ( 89 ) : آيات 15 تا 20 ] فَأَمَّا الْإِنْسانُ إِذا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ ( 15 ) وَ أَمَّا إِذا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهانَنِ ( 16 ) كَلاَّ بَلْ لا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ ( 17 ) وَ لا تَحَاضُّونَ عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ ( 18 ) وَ تَأْكُلُونَ التُّراثَ أَكْلاً لَمًّا ( 19 ) وَ تُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا ( 20 )
--> بمرصد است ظالمان را . حسن و عكرمه گفتند : راصد است اعمال بنى آدم را . مقاتل - ( مراد به اين مقاتل غير مقاتل اوّل است و از اينجاست كه مقاتلان گويند . ) - گفت : يعنى گذر خلقان بر من است . عطا گفت : يعنى كس ازو فوت نشود . يمان گفت : ازو محيص نيست . و مرصاد و مرصد جاى رصد باشد كه باجبان بايستد براى آن تا باج كاروان بستاند و جمع مرصد مراصد است و جمع مرصاد مراصيد . مقسم روايت كرد از عبد اللّه عبّاس كه بر جسر دوزخ هفت جاى است كه مردم را بدارند » ( آنگاه روايت بالا را كه ابو المحاسن ملخّصا در متن آورده بدون تلخيص نقل كرده است فمن شاء فليراجع ) ، ( 1 ) - أبو الفتوح ( ره ) در اينجا گفته : ( ج 5 چاپ اول ؛ ص 527 ؛ س 22 ) « و قول درست آن است كه اين كنايت است از آنكه حكم و امر خداى تعالى خلقان را بمرصد است بوجهى كه ايشان را از آن محيص نباشد و راه جز آن نباشد » .