رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد كه [ ضريع ] در دوزخ چيزى باشد كه با خارى ماند كه آن را [ اشتر خواره ] « 1 » خوانند از صبر تلخ‌تر و از مردار گندتر و از آتش گرم‌تر . أبو الدّرداء گفت : خداى تعالى روز قيامت روى أهل بهشت نيكو گرداند چون فعل ايشان و روى اهل دوزخ زشت گرداند چون كردار بد ايشان آنگه گرسنگى بر ايشان مسلّط گرداند تا چنان شوند كه آن عذاب كه در آن باشند بر ايشان آسان شود فرياد كنند و طعام خواهند بعد از ساليان بسيار ايشان را ضريع دهند از آن استغاثه كنند و فرياد خواهند ايشان را طعام ذا غصّه دهند كه هزار سال در گلوى ايشان بماند فرياد خواهند و آب طلبند تا آب آن را از گلوهاى ايشان زايل گرداند مدّت هزار سال فرياد كنند ايشان را از چشمهء آنيه شربتى دهند كه از گرمى آن رويهاى ايشان بريان گردد و ذلك قوله تعالى [ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرابُ ] « 2 » چون به شكم ايشان رسد احشا و امعا را پاره پاره گرداند چنان كه گفت : و سقوا ماء حميما فقطّع أمعاءهم . چون اين آيت آمد مشركان گفتند كه : اين ضريع اشتران ما ميخورند و فربه ميشوند خداى تعالى اين آيت فرستاد [ لا يُسْمِنُ وَ لا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ ] فربه نكند و گرسنگى را كفايت نكند و آنچه ايشان گفتند دروغ گفتند كه ضريع را هيچ حيوانى نخورد . [ سوره الغاشية ( 88 ) : آيات 8 تا 16 ] وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناعِمَةٌ ( 8 ) لِسَعْيِها راضِيَةٌ ( 9 ) فِي جَنَّةٍ عالِيَةٍ ( 10 ) لا تَسْمَعُ فِيها لاغِيَةً ( 11 ) فِيها عَيْنٌ جارِيَةٌ ( 12 ) فِيها سُرُرٌ مَرْفُوعَةٌ ( 13 ) وَ أَكْوابٌ مَوْضُوعَةٌ ( 14 ) وَ نَمارِقُ مَصْفُوفَةٌ ( 15 ) وَ زَرابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ( 16 ) چون ذكر اهل دوزخ كرد و عذاب ايشان ذكر اهل بهشت كرد و ثواب ايشان ؛ گفت : در آن روز رويهائى باشد با نعومت و تازگى و بهجت و زيبائى در انواع

--> ( 1 ) - گويا ابو المحاسن ( ره ) در اينجا هنگام تلخيص دچار اشتباهى شده است زيرا روايت ابن عبّاس چنان كه از عبارت تفسير ابو الفتوح ( ره ) برميآيد خالى از اين تعبير است فراجع . طبرسى ( ره ) در مجمع البيان گفته : « عن الضّحاك عن ابن عبّاس قال قال رسول اللّه ( ص ) الضريع شىء يكون فى النّار يشبه الشوك أمرّ من الصبر و أنتن من الجيفة و أشدّ حرّا من النار سمّاه اللّه الضريع » . ( 2 ) - اشاره بقسمت اخير آيهء 29 سورهء مباركهء كهف است كه چنين است : « وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرابُ وَ ساءَتْ مُرْتَفَقاً » .